Złożenie pozwu nie musi oznaczać konieczności zatrudnienia adwokata. W prostych sprawach o zapłatę możesz działać samodzielnie i skutecznie.
Kiedy możesz działać bez prawnika?
Obowiązek reprezentacji przez adwokata/radcę (tzw. przymus adwokacki) w sprawach cywilnych dotyczy przede wszystkim:
- postępowania przed Sądem Najwyższym (art. 87¹ KPC), w tym sporządzenia skargi kasacyjnej
- skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego
W sądzie rejonowym, okręgowym i apelacyjnym możesz działać samodzielnie.
Krok 1: Ustal właściwy sąd
Właściwość rzeczowa:
- Sąd Rejonowy – sprawy do 100 000 zł wartości przedmiotu sporu (WPS)
- Sąd Okręgowy – sprawy powyżej 100 000 zł
Właściwość miejscowa:
- Zasada ogólna: sąd właściwy dla miejsca zamieszkania/siedziby pozwanego
- Alternatywnie (właściwość przemienna) dla roszczeń z umów: sąd miejsca wykonania umowy (art. 34 KPC)
- Alternatywnie dla roszczeń z czynów niedozwolonych: sąd miejsca zdarzenia wywołującego szkodę (art. 35 KPC)
Krok 2: Określ wartość przedmiotu sporu (WPS)
WPS to kwota, której żądasz:
- Przy roszczeniach pieniężnych: żądana kwota główna (bez odsetek!)
- Przy roszczeniach niepieniężnych: szacowana wartość rynkowa
WPS decyduje o:
- Właściwości sądu (Rejonowy vs Okręgowy)
- Wysokości opłaty sądowej
Krok 3: Oblicz i uiść opłatę sądową
- Do 20 000 zł: opłata stała od 30 zł do 1 000 zł (wg przedziałów)
- Powyżej 20 000 zł: 5% WPS (max 100 000 zł – limit obowiązuje od 23.09.2025 r.)
- EPU lub pozew spełniający przesłanki postępowania nakazowego: ¼ opłaty (min. 30 zł, max 25 000 zł)
Opłatę wpłacasz na rachunek bankowy sądu przed złożeniem pozwu.
Krok 4: Napisz pozew
Obowiązkowe elementy (art. 187 KPC):
- Oznaczenie sądu – pełna nazwa
- Dane powoda – imię, nazwisko/firma, adres, nr PESEL lub KRS
- Dane pozwanego – jak wyżej
- Żądanie – co dokładnie chcesz uzyskać (np. „Wnoszę o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 15 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 marca 2026 r. do dnia zapłaty")
- Wartość przedmiotu sporu
- Uzasadnienie – opis faktów
- Dowody – lista i dołączone kopie
- Podpis
Pomocne sformułowania:
„Na podstawie art. 481 KC wnoszę o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wymagalności roszczenia."
„Wskazuję następujące dowody: 1) umowa z dnia [...] – na okoliczność zawarcia umowy; 2) faktura VAT nr [...] – na okoliczność wysokości należności."
Krok 5: Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU)
Dla roszczeń pieniężnych o dowolnej wartości możesz złożyć pozew online przez e-Sąd (esad.gov.pl):
- Szybciej – nakaz często w ciągu 2-4 tygodni
- Obniżona opłata: ¼ zwykłej opłaty (np. 1,25% WPS przy kwotach powyżej 20 000 zł)
- Dochodzić można roszczeń, które stały się wymagalne w okresie 3 lat przed wniesieniem pozwu
- Idealne do niebudzących wątpliwości wierzytelności (faktury, pożyczki)
Krok 6: Złożenie pozwu
Papierowo:
- Złóż w biurze podawczym sądu lub wyślij listem poleconym
- Pamiętaj o odpisach dla każdego pozwanego + egzemplarzu dla sądu
Elektronicznie:
- Pozew w EPU składasz przez e-Sąd (e-sad.gov.pl)
- Możliwość wnoszenia innych pism drogą elektroniczną zależy od rodzaju pisma i statusu strony – sprawdź aktualne zasady na portalu sądu
- Wymaga konta z profilem zaufanym lub podpisem kwalifikowanym
Co dalej po złożeniu pozwu?
- Sąd sprawdza formalne braki (dostaniesz wezwanie do uzupełnienia jeśli coś brakuje)
- Pozew doręczany pozwanemu
- Pozwany ma prawo złożyć odpowiedź na pozew
- Sąd wyznacza termin rozprawy lub wydaje nakaz zapłaty
Nakaz zapłaty
Przy roszczeniach pieniężnych sąd może wydać nakaz zapłaty bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym (art. 480⁴ § 1 KPC). W postępowaniu upominawczym wystarczą twierdzenia pozwu, chyba że roszczenie jest oczywiście bezzasadne albo budzi wątpliwości (art. 499 KPC); w postępowaniu nakazowym fakty muszą być udowodnione dokumentami, np. uznaniem długu, zaakceptowanym rachunkiem albo wekslem (art. 485 KPC). Pozwany może wnieść sprzeciw od nakazu upominawczego w terminie 2 tygodni od doręczenia w kraju, a zarzuty od nakazu w postępowaniu nakazowym w terminie miesiąca od doręczenia na terytorium UE, w tym w Polsce (art. 480² § 2 KPC). Wtedy sprawa idzie do rozpoznania.
Jeśli to Ty dostałeś nakaz, zobacz nakaz zapłaty – sprzeciw, zarzuty i terminy.
Praktyczne porady
- Wezwanie do zapłaty przed pozwem – obniża koszty i często skutkuje dobrowolną zapłatą
- Zachowaj wszystkie dokumenty – umowa, faktury, korespondencja to podstawa
- Nie przekraczaj terminów – zwłaszcza przedawnienia i terminów na odpowiedź
- EPU dla prostych spraw pieniężnych – oszczędzasz czas i 75% opłaty sądowej
Opłatę od pozwu policzysz w kalkulatorze opłat sądowych, całość kosztów procesu — w kalkulatorze kosztów sprawy, a terminy procesowe — w kalkulatorze terminów.
Źródła
- Kodeks postępowania cywilnego – tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 468 (art. 17, 20, 27, 34, 35, 87¹, 187, 491, 505, 505²⁹)
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1228 (art. 13, 19) – isap.sejm.gov.pl
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 27.10.2026 r. — przy konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.