PNotatnik Prawnika
najem instytucjonalny5 min czytania

Najem okazjonalny i instytucjonalny 2026 – różnice, umowa, koszty

Najem okazjonalny vs instytucjonalny 2026: oświadczenie o poddaniu się egzekucji, limit 10 lat, zgłoszenie do US, koszt u notariusza i ochrona wynajmującego.

Stan na

Najem okazjonalny i instytucjonalny to dwie formy, w których najemca z góry zobowiązuje się do opuszczenia lokalu po wygaśnięciu umowy – bez długiego procesu eksmisyjnego. Poniżej porównujemy obie formy, koszty u notariusza i sposób ochrony wynajmującego.

Najem okazjonalny – dla kogo i co obejmuje

Najem okazjonalny jest przeznaczony dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej w zakresie najmu. Umowa wymaga trzech kluczowych elementów:

  • oświadczenia najemcy o poddaniu się egzekucji – w formie aktu notarialnego (najem okazjonalny notariusz),
  • wskazania przez najemcę innego lokalu, do którego wyprowadzi się po zakończeniu najmu,
  • oświadczenia właściciela tego lokalu o zgodzie na przyjęcie najemcy – tzw. najem okazjonalny z gwarancją adresu.

To oświadczenie właściciela lokalu zastępczego pełni funkcję poręczenia najmu okazjonalnego: bez niego umowa okazjonalna nie jest kompletna, a wynajmujący traci szybką ścieżkę egzekucji.

Dodatkowe zasady:

  • najem okazjonalny maksymalny okres 10 lat – umowy nie można zawrzeć na dłużej,
  • umowę należy zgłosić do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od rozpoczęcia najmu.

Najem okazjonalny vs instytucjonalny – kluczowe różnice

Cecha Najem okazjonalny Najem instytucjonalny
Wynajmujący Osoba fizyczna nieprowadząca działalności w zakresie najmu Wynajmujący prowadzący działalność w zakresie najmu
Limit czasu Maksymalnie 10 lat Brak limitu 10 lat
Lokal zastępczy (wskazanie przez najemcę) Wymagany Niewymagany
Zgłoszenie do US Wymagane (14 dni od rozpoczęcia najmu) Niewymagane
Oświadczenie o poddaniu się egzekucji (akt notarialny) Wymagane Wymagane

Obie formy opierają się na tym samym mechanizmie – oświadczeniu najemcy o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego. Różnią się profilem wynajmującego, limitem czasu, wymogiem lokalu zastępczego oraz obowiązkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego.

KalkulatorKalkulator EksmisjiPolicz koszty eksmisji: opłata od pozwu 200 zł, stawka minimalna pełnomocnika (480 zł za lokal mieszkalny) i opłata komornicza 1500 zł. Lokal socjalny i okres ochronny 1.11–31.03.

Koszt notarialny oświadczenia o poddaniu się egzekucji

Taksa notarialna za oświadczenie o poddaniu się egzekucji jest ograniczona ustawowo – nie więcej niż 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7 i art. 19g ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów): w 2026 r. 480,60 zł, od 2027 r. 495 zł (plus VAT). Koszt ten dotyczy zarówno najmu okazjonalnego, jak i instytucjonalnego, ponieważ w obu przypadkach oświadczenie najemcy musi mieć formę aktu notarialnego.

Ochrona wynajmującego

Głównym atutem obu form jest oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji. Pozwala ono szybciej usunąć najemcę bez długiego procesu eksmisyjnego – to kluczowa zaleta zarówno najmu okazjonalnego, jak i instytucjonalnego.

Najem instytucjonalny vs okazjonalny vs zwykły

Parametr Najem zwykły Najem okazjonalny Najem instytucjonalny
Kto może być wynajmującym Każdy Osoba fizyczna (nie przedsiębiorca!) Przedsiębiorca/firma
Akt notarialny NIE TAK (oświadczenie najemcy) TAK (oświadczenie najemcy)
Zgłoszenie do US NIE wymagane TAK (14 dni!) NIE wymagane
Okres umowy Określony/nieokreślony Max 10 lat Określony (bez limitu!)
Eksmisja po wygaśnięciu Trudna (ochrona lokatorska!) Szybka (akt notarialny) Szybka (akt notarialny)
Lokal zastępczy (najemca musi wskazać) NIE TAK NIE! (nie musi!)
Ochrona lokatorska PEŁNA (utrudniona eksmisja) Ograniczona Ograniczona
Koszt zawarcia (notariusz) 0 zł maks. 480,60 zł + VAT (2026) maks. 480,60 zł + VAT (2026)

Kto może zawrzeć najem instytucjonalny?

Warunek Wymóg
Wynajmujący Musi prowadzić działalność gospodarczą w zakresie wynajmu!
Forma prawna JDG, sp. z o.o., spółka cywilna – z wpisem "wynajem"
PKD (w CEIDG/KRS) zwykle 68.20.Z – Wynajem i zarządzanie nieruchomościami (ustawa wymaga działalności w zakresie wynajmowania lokali, nie konkretnego kodu)
Najemca Każda osoba fizyczna
Forma umowy Pisemna pod rygorem nieważności (art. 19g ust. 1); notarialne jest tylko oświadczenie najemcy
Załącznik notarialny Oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji

Wymagane elementy umowy

Element Obowiązkowy? Uwagi
Oznaczenie stron ✅ Dane wynajmującego (firma!) i najemcy
Opis lokalu ✅ Adres, powierzchnia, nr KW
Czynsz i opłaty ✅ Kwota, termin płatności, co obejmuje
Czas trwania ✅ Musi być OKREŚLONY
Kaucja Opcjonalny Max 6-krotność czynszu (!)
Warunki wypowiedzenia ✅ Przez obie strony
Oświadczenie najemcy (notarialne) ✅ Poddanie się egzekucji
Protokół zdawczo-odbiorczy Zalecany Stan lokalu, liczniki

Oświadczenie notarialne – co zawiera

Element oświadczenia Treść
Dane najemcy Imię, nazwisko, PESEL, adres
Zobowiązanie do opróżnienia "Zobowiązuję się opróżnić i wydać lokal po wygaśnięciu/rozwiązaniu umowy"
Termin "W terminie wskazanym w żądaniu wynajmującego"
Poddanie się egzekucji Art. 777 §1 pkt 4 KPC
Forma Akt notarialny (!)

Koszt: maks. 1/10 minimalnego wynagrodzenia (2026: 480,60 zł) + VAT u notariusza (płaci zazwyczaj najemca).

Procedura eksmisji (po wygaśnięciu umowy)

Etap Czynność Czas
1 Umowa wygasa/jest wypowiedziana Dzień X
2 Żądanie opróżnienia lokalu (na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem, termin min. 14 dni) +14 dni
3 Najemca nie opuszcza lokalu Dzień X+14
4 Wniosek do sądu o nadanie klauzuli wykonalności 7-14 dni
5 Klauzula wykonalności = tytuł egzekucyjny Automatycznie (bez rozprawy!)
6 Komornik wykonuje eksmisję 14-30 dni
ŁĄCZNIE 1-2 miesiące (vs 6-24 mies. przy zwykłym!)

Porównanie z najmem zwykłym: Przy zwykłej umowie eksmisja = proces sądowy (6-18 mies.) + oczekiwanie na lokal socjalny (miesiące-lata!).

Kaucja – zasady

Parametr Najem instytucjonalny
Maksymalna wysokość 6-krotność czynszu miesięcznego
Zwrot W ciągu 30 dni od opróżnienia lokalu
Potrącenia Za zaległości czynszowe + szkody ponad normalne zużycie
Waloryzacja Brak (chyba że umowa stanowi inaczej)
Forma Przelew lub gotówka (za pokwitowaniem!)

Zalety dla wynajmującego

Zaleta Wyjaśnienie
Szybka eksmisja (1-2 mies.) Brak procesu sądowego!
Brak lokalu zastępczego Najemca NIE musi wskazywać dokąd się wyprowadzi
Kaucja do 6× czynsz Tyle samo co przy najmie okazjonalnym (tam też max 6×); przy najmie instytucjonalnym właściciel może zaspokajać się z kaucji w trakcie umowy (art. 19f ust. 7)
Brak zgłoszenia do US W przeciwieństwie do okazjonalnego!
Ochrona lokatorska = minimalna Najemca zgodził się na szybkie opuszczenie
Profesjonalny wizerunek Firma = zaufanie najemcy

Podsumowanie

  • Dla kogo: Wynajmujący prowadzący działalność (PKD 68.20.Z)
  • Koszt: maks. 480,60 zł + VAT w 2026 r. (notariusz – oświadczenie najemcy)
  • Kluczowa zaleta: Eksmisja w 1-2 mies. BEZ procesu sądowego
  • Najemca NIE musi wskazywać lokalu zastępczego (w odróżnieniu od okazjonalnego!)
  • Kaucja: Do 6× czynsz (solidne zabezpieczenie)
  • Wymaganie: Działalność gospodarcza w zakresie wynajmowania lokali (zwykle PKD 68.20.Z)
  • Trend: Rośnie popularność – coraz więcej wynajmujących zakłada JDG

Koszty i przebieg ewentualnej eksmisji sprawdzisz w kalkulatorze eksmisji.

Źródła

  • Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego – tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 725 (art. 19a–19j) – isap.sejm.gov.pl
  • Kodeks postępowania cywilnego, art. 777 § 1 pkt 4 (Dz.U. 2026 poz. 468)

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 26.10.2026 r. — przy konkretnej sprawie skonsultuj się z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym.

najem instytucjonalnyumowa najmuwynajmującyprawonieruchomości
09.11.2026 · Wigilia dzień wolnyWigilia i 26 grudnia 2026 – dni wolne od pracy, dzień wolny za święto w sobotę, urlop i niedziele handlowe09.11.2026 · zwrot kaucjiZwrot kaucji za mieszkanie – termin, co wynajmujący może potrącić, waloryzacja i jak odzyskać pieniądze31.10.2026 · rękojmiaRękojmia za wady mieszkania i domu 2026 – 5 lat, roszczenia, deweloper i rynek wtórny31.10.2026 · wydziedziczenieWydziedziczenie 2026 – przyczyny z art. 1008 KC, jak zapisać je w testamencie, przebaczenie i jak wydziedziczony może walczyć o zachowek31.10.2026 · wypadek przy pracyWypadek przy pracy 2026 – protokół powypadkowy, 1781 zł za 1% uszczerbku z ZUS i roszczenia wobec pracodawcy