Najem okazjonalny i instytucjonalny to dwie formy, w których najemca z góry zobowiązuje się do opuszczenia lokalu po wygaśnięciu umowy – bez długiego procesu eksmisyjnego. Poniżej porównujemy obie formy, koszty u notariusza i sposób ochrony wynajmującego.
Najem okazjonalny – dla kogo i co obejmuje
Najem okazjonalny jest przeznaczony dla osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej w zakresie najmu. Umowa wymaga trzech kluczowych elementów:
- oświadczenia najemcy o poddaniu się egzekucji – w formie aktu notarialnego (najem okazjonalny notariusz),
- wskazania przez najemcę innego lokalu, do którego wyprowadzi się po zakończeniu najmu,
- oświadczenia właściciela tego lokalu o zgodzie na przyjęcie najemcy – tzw. najem okazjonalny z gwarancją adresu.
To oświadczenie właściciela lokalu zastępczego pełni funkcję poręczenia najmu okazjonalnego: bez niego umowa okazjonalna nie jest kompletna, a wynajmujący traci szybką ścieżkę egzekucji.
Dodatkowe zasady:
- najem okazjonalny maksymalny okres 10 lat – umowy nie można zawrzeć na dłużej,
- umowę należy zgłosić do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni od rozpoczęcia najmu.
Najem okazjonalny vs instytucjonalny – kluczowe różnice
| Cecha | Najem okazjonalny | Najem instytucjonalny |
|---|---|---|
| Wynajmujący | Osoba fizyczna nieprowadząca działalności w zakresie najmu | Wynajmujący prowadzący działalność w zakresie najmu |
| Limit czasu | Maksymalnie 10 lat | Brak limitu 10 lat |
| Lokal zastępczy (wskazanie przez najemcę) | Wymagany | Niewymagany |
| Zgłoszenie do US | Wymagane (14 dni od rozpoczęcia najmu) | Niewymagane |
| Oświadczenie o poddaniu się egzekucji (akt notarialny) | Wymagane | Wymagane |
Obie formy opierają się na tym samym mechanizmie – oświadczeniu najemcy o poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego. Różnią się profilem wynajmującego, limitem czasu, wymogiem lokalu zastępczego oraz obowiązkiem zgłoszenia do urzędu skarbowego.
Koszt notarialny oświadczenia o poddaniu się egzekucji
Taksa notarialna za oświadczenie o poddaniu się egzekucji jest ograniczona ustawowo – nie więcej niż 1/10 minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 19a ust. 7 i art. 19g ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów): w 2026 r. 480,60 zł, od 2027 r. 495 zł (plus VAT). Koszt ten dotyczy zarówno najmu okazjonalnego, jak i instytucjonalnego, ponieważ w obu przypadkach oświadczenie najemcy musi mieć formę aktu notarialnego.
Ochrona wynajmującego
Głównym atutem obu form jest oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji. Pozwala ono szybciej usunąć najemcę bez długiego procesu eksmisyjnego – to kluczowa zaleta zarówno najmu okazjonalnego, jak i instytucjonalnego.
Najem instytucjonalny vs okazjonalny vs zwykły
| Parametr | Najem zwykły | Najem okazjonalny | Najem instytucjonalny |
|---|---|---|---|
| Kto może być wynajmującym | Każdy | Osoba fizyczna (nie przedsiębiorca!) | Przedsiębiorca/firma |
| Akt notarialny | NIE | TAK (oświadczenie najemcy) | TAK (oświadczenie najemcy) |
| Zgłoszenie do US | NIE wymagane | TAK (14 dni!) | NIE wymagane |
| Okres umowy | Określony/nieokreślony | Max 10 lat | Określony (bez limitu!) |
| Eksmisja po wygaśnięciu | Trudna (ochrona lokatorska!) | Szybka (akt notarialny) | Szybka (akt notarialny) |
| Lokal zastępczy (najemca musi wskazać) | NIE | TAK | NIE! (nie musi!) |
| Ochrona lokatorska | PEŁNA (utrudniona eksmisja) | Ograniczona | Ograniczona |
| Koszt zawarcia (notariusz) | 0 zł | maks. 480,60 zł + VAT (2026) | maks. 480,60 zł + VAT (2026) |
Kto może zawrzeć najem instytucjonalny?
| Warunek | Wymóg |
|---|---|
| Wynajmujący | Musi prowadzić działalność gospodarczą w zakresie wynajmu! |
| Forma prawna | JDG, sp. z o.o., spółka cywilna – z wpisem "wynajem" |
| PKD (w CEIDG/KRS) | zwykle 68.20.Z – Wynajem i zarządzanie nieruchomościami (ustawa wymaga działalności w zakresie wynajmowania lokali, nie konkretnego kodu) |
| Najemca | Każda osoba fizyczna |
| Forma umowy | Pisemna pod rygorem nieważności (art. 19g ust. 1); notarialne jest tylko oświadczenie najemcy |
| Załącznik notarialny | Oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji |
Wymagane elementy umowy
| Element | Obowiązkowy? | Uwagi |
|---|---|---|
| Oznaczenie stron | ✅ | Dane wynajmującego (firma!) i najemcy |
| Opis lokalu | ✅ | Adres, powierzchnia, nr KW |
| Czynsz i opłaty | ✅ | Kwota, termin płatności, co obejmuje |
| Czas trwania | ✅ | Musi być OKREŚLONY |
| Kaucja | Opcjonalny | Max 6-krotność czynszu (!) |
| Warunki wypowiedzenia | ✅ | Przez obie strony |
| Oświadczenie najemcy (notarialne) | ✅ | Poddanie się egzekucji |
| Protokół zdawczo-odbiorczy | Zalecany | Stan lokalu, liczniki |
Oświadczenie notarialne – co zawiera
| Element oświadczenia | Treść |
|---|---|
| Dane najemcy | Imię, nazwisko, PESEL, adres |
| Zobowiązanie do opróżnienia | "Zobowiązuję się opróżnić i wydać lokal po wygaśnięciu/rozwiązaniu umowy" |
| Termin | "W terminie wskazanym w żądaniu wynajmującego" |
| Poddanie się egzekucji | Art. 777 §1 pkt 4 KPC |
| Forma | Akt notarialny (!) |
Koszt: maks. 1/10 minimalnego wynagrodzenia (2026: 480,60 zł) + VAT u notariusza (płaci zazwyczaj najemca).
Procedura eksmisji (po wygaśnięciu umowy)
| Etap | Czynność | Czas |
|---|---|---|
| 1 | Umowa wygasa/jest wypowiedziana | Dzień X |
| 2 | Żądanie opróżnienia lokalu (na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem, termin min. 14 dni) | +14 dni |
| 3 | Najemca nie opuszcza lokalu | Dzień X+14 |
| 4 | Wniosek do sądu o nadanie klauzuli wykonalności | 7-14 dni |
| 5 | Klauzula wykonalności = tytuł egzekucyjny | Automatycznie (bez rozprawy!) |
| 6 | Komornik wykonuje eksmisję | 14-30 dni |
| ŁĄCZNIE | 1-2 miesiące (vs 6-24 mies. przy zwykłym!) |
Porównanie z najmem zwykłym: Przy zwykłej umowie eksmisja = proces sądowy (6-18 mies.) + oczekiwanie na lokal socjalny (miesiące-lata!).
Kaucja – zasady
| Parametr | Najem instytucjonalny |
|---|---|
| Maksymalna wysokość | 6-krotność czynszu miesięcznego |
| Zwrot | W ciągu 30 dni od opróżnienia lokalu |
| Potrącenia | Za zaległości czynszowe + szkody ponad normalne zużycie |
| Waloryzacja | Brak (chyba że umowa stanowi inaczej) |
| Forma | Przelew lub gotówka (za pokwitowaniem!) |
Zalety dla wynajmującego
| Zaleta | Wyjaśnienie |
|---|---|
| Szybka eksmisja (1-2 mies.) | Brak procesu sądowego! |
| Brak lokalu zastępczego | Najemca NIE musi wskazywać dokąd się wyprowadzi |
| Kaucja do 6× czynsz | Tyle samo co przy najmie okazjonalnym (tam też max 6×); przy najmie instytucjonalnym właściciel może zaspokajać się z kaucji w trakcie umowy (art. 19f ust. 7) |
| Brak zgłoszenia do US | W przeciwieństwie do okazjonalnego! |
| Ochrona lokatorska = minimalna | Najemca zgodził się na szybkie opuszczenie |
| Profesjonalny wizerunek | Firma = zaufanie najemcy |
Podsumowanie
- Dla kogo: Wynajmujący prowadzący działalność (PKD 68.20.Z)
- Koszt: maks. 480,60 zł + VAT w 2026 r. (notariusz – oświadczenie najemcy)
- Kluczowa zaleta: Eksmisja w 1-2 mies. BEZ procesu sądowego
- Najemca NIE musi wskazywać lokalu zastępczego (w odróżnieniu od okazjonalnego!)
- Kaucja: Do 6× czynsz (solidne zabezpieczenie)
- Wymaganie: Działalność gospodarcza w zakresie wynajmowania lokali (zwykle PKD 68.20.Z)
- Trend: Rośnie popularność – coraz więcej wynajmujących zakłada JDG
Koszty i przebieg ewentualnej eksmisji sprawdzisz w kalkulatorze eksmisji.
Źródła
- Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego – tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 725 (art. 19a–19j) – isap.sejm.gov.pl
- Kodeks postępowania cywilnego, art. 777 § 1 pkt 4 (Dz.U. 2026 poz. 468)
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 26.10.2026 r. — przy konkretnej sprawie skonsultuj się z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym.