Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) to podatek, którego wiele osób nie spodziewa się przy zakupie samochodu czy pożyczce od rodziny. Oto wszystko, co musisz wiedzieć.
Czym jest PCC?
PCC to podatek od określonych czynności cywilnoprawnych, regulowany ustawą z dnia 9 września 2000 r. Płaci go nabywca (kupujący, pożyczkobiorca) gdy transakcja nie jest objęta VAT.
Zasada: co do zasady PCC i VAT wzajemnie się wykluczają. Kupujesz od firmy, która sprzedaje z VAT? Zwykle nie płacisz PCC. Kupujesz od osoby prywatnej? Płacisz PCC. Wyjątki: sprzedaż nieruchomości zwolniona z VAT podlega PCC, a przy zakupie co najmniej szóstego lokalu mieszkalnego w tej samej inwestycji od dewelopera obowiązuje stawka PCC 6% (art. 7a ustawy o PCC).
Stawki PCC 2026
| Czynność | Stawka | Podstawa |
|---|---|---|
| Sprzedaż nieruchomości | 2% | wartość rynkowa |
| Sprzedaż ruchomości (auto, sprzęt) | 2% | wartość rynkowa |
| Umowa zamiany nieruchomości | 2% | wyższa wartość |
| Ustanowienie hipoteki (kwota oznaczona) | 0,1% | kwota hipoteki |
| Ustanowienie hipoteki (suma nieoznaczona) | 19 zł | ryczałt |
| Pożyczka od osoby prywatnej | 0,5% | kwota pożyczki |
| Pożyczka od najbliższej rodziny (grupa „zerowa") | 0% | po spełnieniu warunków – patrz niżej |
| Ustanowienie odpłatnego użytkowania | 1% | wartość użytkowania |
| Umowa spółki (zawiązanie) | 0,5% | wartość wkładów |
Kupno samochodu od osoby prywatnej
Najczęstszy przypadek PCC. Przy zakupie auta za 50 000 zł od osoby prywatnej:
- PCC = 50 000 × 2% = 1 000 zł
- Termin zapłaty: 14 dni od zawarcia umowy
- Deklaracja: PCC-3 do urzędu skarbowego właściwego dla kupującego
Kupno mieszkania z rynku wtórnego
Zakup mieszkania od osoby fizycznej za 600 000 zł (gdy nie przysługuje zwolnienie dla pierwszego mieszkania):
- PCC = 600 000 × 2% = 12 000 zł
- PCC płatne u notariusza (potrąca i przekazuje do US)
- Przy zakupie z rynku pierwotnego (od dewelopera, VAT): PCC = 0
Ulga dla pierwszego mieszkania
Przy zakupie pierwszego lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego z rynku wtórnego: zwolnienie z PCC (art. 9 pkt 17 ustawy o PCC – obowiązuje od 31 sierpnia 2023 r. i nadal w 2026).
Warunek: żadnemu z kupujących nie przysługiwało (ani w dniu zakupu, ani wcześniej) prawo własności lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu ani udział w tych prawach – z wyjątkiem udziału do 50% nabytego w spadku.
Pożyczka od rodziny - kiedy zero PCC?
Pożyczka od najbliższej rodziny (tzw. grupa „zerowa": małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha) jest zwolniona z PCC (art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC), jeśli:
- Złożysz deklarację PCC-3 w urzędzie skarbowym w ciągu 14 dni od zawarcia umowy (nie dotyczy umowy w formie aktu notarialnego)
- Pieniądze trafią na Twój rachunek bankowy (lub przekazem pocztowym) – trzeba to udokumentować
Pożyczki od osoby z I grupy do łącznej kwoty 36 120 zł w ciągu 5 lat są zwolnione bez tych formalności (art. 9 pkt 10 lit. c). Jeśli powołasz się na niezgłoszoną pożyczkę dopiero w trakcie kontroli lub postępowania podatkowego – zapłacisz 20% PCC (stawka sankcyjna). Formę umowy, odsetki maksymalne i przedawnienie zwrotu opisujemy w artykule pożyczka między osobami prywatnymi.
Jak zapłacić PCC?
Gdy notariusz jest płatnikiem (nieruchomości):
Notariusz pobiera PCC przy podpisaniu aktu notarialnego i odprowadza do urzędu.
Samodzielnie (auto, pożyczka, inne):
- Wypełnij deklarację PCC-3 (dostępna na GOV.pl)
- Złóż do urzędu skarbowego (elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy lub papierowo)
- Wpłać podatek na konto US w ciągu 14 dni od czynności
Zwolnienie przy tanich rzeczach
Od 3 listopada 2026 r. sprzedaż rzeczy ruchomych o wartości rynkowej do 3 000 zł jest zwolniona z PCC (wcześniej limit wynosił 1 000 zł – zmiana art. 9 pkt 6 ustawą z 18.09.2026 r., Dz.U. 2026 poz. 1354).
Konsekwencje niezapłacenia PCC
- Zaległość podatkowa + odsetki za zwłokę (od 5.03.2026 r. 10,5% rocznie)
- Grzywna za wykroczenie skarbowe
- Przy zatajeniu: możliwość wszczęcia postępowania karno-skarbowego
Skorzystaj z naszego Kalkulatora PCC, by szybko obliczyć należny podatek.
Kwotę podatku dla swojej transakcji policzysz w kalkulatorze PCC.
Źródła
- Ustawa z 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych – tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 191 (art. 7, 7a, 9, 10) – isap.sejm.gov.pl
- Ustawa z 18.09.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1354), art. 3 – limit 3 000 zł dla rzeczy ruchomych
- Ordynacja podatkowa, art. 56 – stawka odsetek za zwłokę
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 26.10.2026 r. — przy konkretnej sprawie skonsultuj się z doradcą podatkowym, notariuszem lub prawnikiem.