Przez lata osoba, która pracowała na zleceniu albo prowadziła firmę, przechodząc na etat zaczynała liczyć staż od zera. Od 2026 r. to się zmieniło. Nowy art. 302¹ Kodeksu pracy nakazuje wliczać do okresu zatrudnienia m.in. umowy zlecenia, działalność gospodarczą i pracę zarobkową za granicą. Dla wielu osób oznacza to od razu 26 dni urlopu zamiast 20, wyższy dodatek stażowy albo dłuższy okres wypowiedzenia.
Zmiana nie działa jednak automatycznie. Okresy trzeba udokumentować – zwykle zaświadczeniem z ZUS – i dostarczyć pracodawcy w terminie. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku, jak to zrobić i co realnie zyskasz.
Od kiedy obowiązują nowe przepisy
Zmiany wprowadziła ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1423), ogłoszona 21 października 2025 r.
| Pracodawca | Od kiedy stosuje przepisy | Termin na udokumentowanie okresów (pracownik zatrudniony w tym dniu) |
|---|---|---|
| jednostka sektora finansów publicznych (urząd, szkoła, szpital publiczny, gmina) | 1 stycznia 2026 r. | 24 miesiące – bezpiecznie do 31 grudnia 2027 r. |
| pozostali pracodawcy (firmy prywatne, spółki, fundacje) | 1 maja 2026 r. (pierwszy dzień miesiąca po 6 miesiącach od ogłoszenia – art. 9) | 24 miesiące – bezpiecznie do 30 kwietnia 2028 r. |
Okresów nieudokumentowanych w tych terminach pracodawca, u którego byłeś zatrudniony w dniu startu, nie wliczy (art. 5 ust. 3 ustawy). Omówienia różnią się co do ostatniego dnia terminu (31 grudnia czy 1 stycznia, 30 kwietnia czy 1 maja), dlatego w tabeli podajemy wcześniejszą datę. Z bezpiecznym zapasem warto więc złożyć dokumenty kilka tygodni wcześniej.
Ustawa nie działa wstecz: uprawnienia z doliczonych okresów przysługują od dnia nabycia prawa, ale nie wcześniej niż od 1.01.2026 r. (sektor publiczny) albo 1.05.2026 r. (pozostali) – art. 6. Nie dostaniesz więc np. wyrównania urlopu za 2025 r.
Jakie okresy się liczą
Art. 302¹ KP wymienia zamknięty katalog:
| Okres | Warunek | Czym potwierdzić |
|---|---|---|
| umowa zlecenia i inne umowy o świadczenie usług (art. 750 KC), umowa agencyjna | podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym | zaświadczenie ZUS o podleganiu ubezpieczeniom (§ 12) |
| osoba współpracująca przy zleceniu lub umowie agencyjnej, członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych | jw. | jw. |
| działalność gospodarcza (pozarolnicza) i współpraca przy niej | opłacone składki emerytalne, rentowe lub wypadkowe | zaświadczenie ZUS o opłaceniu składek (§ 11) |
| „ulga na start” – pierwsze 6 miesięcy działalności bez składek społecznych (art. 18 Prawa przedsiębiorców) | bez składek emerytalnych – wystarczy zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego | zaświadczenie ZUS o zgłoszeniu do zdrowotnego (§ 13) |
| zawieszenie działalności na opiekę nad dzieckiem | opłacone składki emerytalne i rentowe | zaświadczenie ZUS |
| zlecenie lub działalność, gdy nie podlegałeś ubezpieczeniom na podstawie odrębnych przepisów (np. student do 26 lat) | okres musi być udokumentowany | inne dokumenty – umowy, rachunki, zaświadczenie zleceniodawcy (ZUS nie ma tych danych) |
| praca zarobkowa za granicą na innej podstawie niż umowa o pracę | okres musi być udokumentowany | dokumenty zagraniczne, w razie potrzeby z tłumaczeniem |
Nie liczy się umowa o dzieło – nie ma jej w katalogu. Ta sama ustawa podkreśla to w Kodeksie karnym wykonawczym, gdzie wyraźnie wyłączono pracę na podstawie umowy o dzieło. Różnice między umowami opisujemy w artykule umowa o dzieło czy zlecenie.
Okresy nakładające się nie liczą się podwójnie. Jeśli w tym samym czasie miałeś etat i zlecenie, wlicza się okres najkorzystniejszy (§ 10), a nie suma.
Jak zdobyć zaświadczenie z ZUS – wniosek USP
- Zaloguj się do eZUS (dawniej PUE ZUS) – profilem zaufanym, bankowością elektroniczną lub e-dowodem. Wniosek można złożyć wyłącznie elektronicznie (art. 302² KP), papierowej wersji nie ma.
- Wybierz wniosek USP – „Wniosek o wydanie zaświadczenia o ubezpieczeniu dla celów doliczenia okresów do stażu pracy”. Wskaż okresy i tytuły (zlecenie, działalność). Jeśli nie pamiętasz dat, możesz wnioskować o wszystkie okresy.
- Okresy sprzed 1 stycznia 1999 r. nie są zapisane na koncie ubezpieczonego, dlatego dla nich składasz osobny wniosek US-7. Jeśli okres zaczął się przed 1999 r. i trwał dłużej, potrzebne są dwa wnioski: US-7 i USP.
- Odbierz zaświadczenie – ZUS doręcza je tylko elektronicznie, na Twój profil w eZUS, i wysyła powiadomienie e-mailem lub SMS-em (art. 83g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Według ZUS sprawa powinna zostać załatwiona w ciągu 7 dni.
- Przekaż zaświadczenie pracodawcy – wydruk lub plik. Zaświadczenie z eZUS nie ma pieczątki ani odręcznego podpisu – to normalne dla dokumentu elektronicznego.
Jeśli na koncie nie ma danych o zgłoszeniu do ubezpieczeń za dany okres (np. zleceniodawca Cię nie zgłosił), ZUS wyda decyzję odmowną. Możesz się od niej odwołać do sądu albo udokumentować okres w inny sposób. Przy zleceniach bez składek, np. w czasie studiów, ZUS i tak nie ma danych – wtedy liczą się umowy, rachunki i zaświadczenia zleceniodawcy.
Co zyskasz – uprawnienia zależne od stażu
Urlop wypoczynkowy
Wymiar urlopu zależy od okresu zatrudnienia: 20 dni przy stażu poniżej 10 lat i 26 dni przy co najmniej 10 latach (art. 154 § 1 KP). Do tego nadal wlicza się nauka (art. 155 KP), np. 8 lat za studia wyższe albo 5 lat za technikum. Uwaga: jeśli zlecenie wykonywałeś w czasie nauki, nie zsumujesz obu okresów – według przeważającego stanowiska liczy się albo nauka, albo praca, zależnie od tego, co korzystniejsze (art. 155 § 2 KP stosowany do okresów z art. 302¹ KP).
Przykład: Anna skończyła technikum (5 lat wliczanych do urlopu), przez 3 lata pracowała na zleceniu ze składkami, a od 2 lat ma etat w prywatnej firmie. Dotąd miała 7 lat stażu urlopowego i 20 dni urlopu. Po doliczeniu zlecenia ma 10 lat. Jeśli złoży zaświadczenie, od 1 maja 2026 r. przysługuje jej 26 dni urlopu (wyższy wymiar przysługuje już za 2026 r., a jeśli wykorzystała wcześniej urlop za ten rok – dostaje urlop uzupełniający, art. 158 KP; szczegóły warto uzgodnić z działem kadr). Normy czasu pracy na dany miesiąc sprawdzisz w kalkulatorze czasu pracy.
Okres wypowiedzenia
Okres wypowiedzenia zależy od zatrudnienia u danego pracodawcy (art. 36 § 1 KP): 2 tygodnie, miesiąc albo 3 miesiące. Zlecenie lub działalność liczą się tu tylko wtedy, gdy praca była wykonywana na rzecz tego samego pracodawcy (art. 302¹ § 8). Typowy przykład: najpierw rok na zleceniu w firmie X, potem etat w tej samej firmie. Przepisy przejściowe nie zmieniają wypowiedzeń, które już biegły w dniu startu nowych zasad (art. 8 ustawy).
Dodatki stażowe, nagrody jubileuszowe, odprawy
W budżetówce i wielu firmach płacowe świadczenia stażowe (dodatek za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa) zależą od okresu zatrudnienia lub pracy. Jeżeli przepisy płacowe danej grupy, układ zbiorowy albo regulamin wynagradzania odwołują się do okresów wliczanych z mocy przepisów prawa pracy, nowe okresy z reguły się liczą. Każdy akt trzeba jednak sprawdzić osobno – jeśli regulamin firmy wylicza okresy zamkniętą listą, zapytaj kadry, jak go stosują po zmianie.
Wymagany staż w rekrutacji
Nowe okresy liczą się też do stażu wymaganego od kandydatów, np. „5 lat doświadczenia” w naborze do urzędu. Wyjątek: nabory wszczęte i niezakończone przed dniem startu nowych zasad (art. 7 ustawy).
Czego zmiana nie obejmuje
- emerytury i renty – staż pracy z Kodeksu pracy to co innego niż okresy składkowe w ZUS; nowela ich nie zmienia;
- umowy o dzieło i zlecenia bez udokumentowania;
- świadczeń za okres sprzed 1.01.2026 r. / 1.05.2026 r. – brak wyrównania wstecz;
- zleceń wykonywanych dla innego podmiotu – przy okresie wypowiedzenia „u danego pracodawcy”.
Najczęstsze pytania
Zatrudniłem się w lipcu 2026 r. – czy mam jakiś termin?
Przepisy przejściowe ustalają 24-miesięczny termin dla osób zatrudnionych w dniu startu (1.01.2026 r. w sektorze publicznym, 1.05.2026 r. u pozostałych). Dla osób zatrudnionych później ustawa nie przewiduje osobnego terminu – okresy dokumentujesz jak każdy inny staż. Najlepiej zrób to od razu przy zatrudnieniu – pracodawca może uwzględnić okresy dopiero wtedy, gdy zobaczy dokumenty.
Pracodawca nie chce uznać wydruku bez pieczątki. Co zrobić?
Zaświadczenie z eZUS jest dokumentem elektronicznym i nie musi mieć pieczątki. Możesz przekazać pracodawcy plik z eZUS albo poprosić go o weryfikację w ZUS. Jeżeli pracodawca nadal odmawia, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy albo pozew do sądu pracy.
Czy zlecenie u kilku zleceniodawców naraz liczy się podwójnie?
Nie. Przy nakładających się okresach wlicza się jeden – najkorzystniejszy dla Ciebie (art. 302¹ § 10 KP).
Byłem studentem i pracowałem na zleceniu bez składek. Czy to się liczy?
Tak, jeśli okres jest udokumentowany (art. 302¹ § 3). ZUS nie wyda zaświadczenia, bo nie ma danych, dlatego potrzebujesz innych dowodów: umów, rachunków, potwierdzeń przelewów, zaświadczenia od zleceniodawcy.
Co, jeśli przegapię termin 24 miesięcy?
Pracodawca, u którego byłeś zatrudniony w dniu startu, nie wliczy nieudokumentowanych okresów (art. 5 ust. 3 ustawy). Z brzmienia przepisu wynika, że sankcja dotyczy tylko tego pracodawcy – u kolejnego pracodawcy okresy można udokumentować na ogólnych zasadach art. 302¹. Nie warto jednak na tym polegać i przegapiać terminu.
Podsumowanie
Zlecenia, działalność i praca za granicą liczą się do stażu od 1.01.2026 r. w sektorze publicznym i od 1.05.2026 r. u pozostałych pracodawców. Kluczowe jest zaświadczenie z ZUS (wniosek USP w eZUS, dla okresów sprzed 1999 r. – US-7) albo inne dowody, gdy składek nie było. Masz na to 24 miesiące. Największy zysk to zwykle urlop: 26 dni zamiast 20 – pozostałe zasady opisujemy w artykule urlop wypoczynkowy 2027. Nie zyskasz natomiast wyrównania za przeszłość ani okresów z umów o dzieło. Jeśli zmieniasz pracę, przeczytaj też poradnik o wypowiedzeniu umowy o pracę. Szukasz nowej pracy? Od 24.12.2025 r. pracodawca musi podać Ci wynagrodzenie przed rozmową – zobacz, jak działa jawność wynagrodzeń.
Źródła
- Ustawa z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1423) – art. 1–3, 5–10 – isap.sejm.gov.pl
- Kodeks pracy – tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 1245 (art. 36, 154, 155, 302¹, 302²)
- Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 83g (dodany przez Dz.U. 2025 poz. 1423)
- ZUS – informacje o wniosku USP i US-7 („Stażowe – nowe regulacje i zaświadczenia od 2026 r.”, zus.pl)
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 27.10.2026 r. – przy konkretnej sprawie skonsultuj się z działem kadr, adwokatem lub radcą prawnym.