Żeby przepisać mieszkanie w księdze wieczystej, wypłacić pieniądze z konta zmarłego czy zgłosić spadek do urzędu skarbowego, potrzebujesz dokumentu, który mówi, kto dziedziczy i w jakich częściach. Są dwie drogi:
- postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
- akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu (art. 95j § 1 Prawa o notariacie). Gdy przepis mówi o postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, chodzi także o zarejestrowany akt. Terminy liczone od uprawomocnienia postanowienia biegną od dnia rejestracji aktu (art. 95p). Wybór drogi nie wpływa więc na skutek. Różnice dotyczą tempa, kosztu i warunków.
Zasady dziedziczenia, zachowku i podatku opisujemy w poradniku spadek – jak dziedziczysz po bliskich. Ten tekst dotyczy wyłącznie wyboru między notariuszem a sądem.
Porównanie w jednej tabeli
| Notariusz – akt poświadczenia dziedziczenia | Sąd – postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku | |
|---|---|---|
| Podstawa | art. 95a–95p Prawa o notariacie | art. 669–679² KPC |
| Kiedy możliwy | wszyscy zainteresowani zgodnie żądają poświadczenia, nie ma wątpliwości co do spadkobierców i udziałów | zawsze, także przy sporze |
| Kto musi uczestniczyć | wszystkie osoby zainteresowane (osobiście albo przez projekt protokołu) | wnioskodawca; sąd wzywa pozostałych, ich obecność nie jest warunkiem wydania postanowienia |
| Testament szczególny (ustny, podróżny, wojskowy) | nie | tak |
| Koszt urzędowy | taksa notarialna + VAT + wypisy + 5 zł za Rejestr Spadkowy | 100 zł opłaty od wniosku + 5 zł za Rejestr Spadkowy |
| Czas | zwykle jedna wizyta, gdy dokumenty są kompletne | rozprawa w sądzie spadku; czas zależy od obciążenia sądu |
| Właściwość | wybrany notariusz | sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 628 KPC) |
Procedura u notariusza krok po kroku
1. Kto jest „osobą zainteresowaną”
Osobami zainteresowanymi są wszyscy, którzy mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi, oraz osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapis windykacyjny (art. 95aa § 1). Kto odrzucił spadek albo zapis albo został uznany za niegodnego, traci ten status (art. 95aa § 2). Nie musi już uczestniczyć w czynności.
2. Protokół dziedziczenia
Najpierw notariusz spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób zainteresowanych (art. 95b). Poucza o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia (art. 95c § 1). W protokole zamieszcza m.in.:
- zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia,
- oświadczenia o tym, czy istnieją inni spadkobiercy i jakie są znane testamenty,
- oświadczenie, że nie wydano wcześniej postanowienia sądu ani nie sporządzono aktu i nie toczy się sprawa o stwierdzenie nabycia spadku,
- informację o złożonych oświadczeniach o przyjęciu lub odrzuceniu spadku i umowach o zrzeczenie się dziedziczenia,
- informację o obywatelstwie i miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 95c § 2).
Jeśli od śmierci nie minęło 6 miesięcy, spadkobiercy składają w protokole oświadczenia o przyjęciu spadku (wprost albo z dobrodziejstwem inwentarza) lub o jego odrzuceniu, chyba że zrobili to wcześniej (art. 95c § 3). Do protokołu dołącza się odpis aktu zgonu i odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców ustawowych (art. 95c § 4).
Jeżeli ktoś przyniesie testament, notariusz go otwiera i ogłasza, o ile nie zrobiono tego wcześniej (art. 95d).
3. Gdy spadkobiercy mieszkają daleko: projekt protokołu
Nie wszyscy muszą siedzieć w jednym pokoju. Na wniosek osoby zainteresowanej notariusz sporządza projekt protokołu dziedziczenia (art. 95ca § 1). Każda z pozostałych osób może potem u tego samego albo u innego notariusza potwierdzić dane z projektu i zgodzić się na spisanie protokołu zgodnie z nim (art. 95ca § 3). Gdy zrobią to wszyscy, protokół spisuje się przy udziale co najmniej jednej osoby zainteresowanej (art. 95ca § 5). To rozwiązanie dla rodzeństwa w różnych miastach.
4. Akt i rejestracja
Po spisaniu protokołu notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, jeśli nie ma wątpliwości co do jurysdykcji krajowej, prawa obcego, osób spadkobierców i wysokości udziałów (art. 95e § 1). Następnie wpisuje go do Rejestru Spadkowego prowadzonego przez Krajową Radę Notarialną (art. 95h). Dopiero zarejestrowany akt działa jak prawomocne postanowienie sądu. Za wpis pobiera się 5 zł (rozporządzenie MS z 7.09.2016 r., Dz.U. 2016 poz. 1420).
5. Księga wieczysta
Od 17 marca 2026 r. na żądanie spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego notariusz po sporządzeniu aktu spisuje protokół z żądaniem wpisu nieruchomości lub spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (art. 95ga). Następnie, jeśli następstwo prawne po osobie wpisanej w księdze wynika z dokumentów, sam składa elektronicznie wniosek o wpis w księdze wieczystej (art. 95j § 2–3; ustawa z 21.11.2025 r., Dz.U. 2025 poz. 1793). Od wniosku o wpis własności na podstawie dziedziczenia pobiera się jedną opłatę sądową 150 zł, niezależnie od liczby udziałów (art. 42 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Kiedy notariusz odmówi i zostaje tylko sąd
Notariusz nie sporządzi aktu albo musi odmówić, gdy:
| Sytuacja | Podstawa |
|---|---|
| dziedziczenie z testamentu szczególnego (ustnego, podróżnego, wojskowego) | art. 95a |
| brak zgodnego żądania – ktoś kwestionuje testament albo udziały | art. 95c § 2 pkt 1, art. 95e § 1 |
| nie ma wszystkich osób zainteresowanych albo istnieją testamenty nieotwarte i nieogłoszone | art. 95e § 2 pkt 2 |
| wydano już postanowienie sądu albo sporządzono akt dla tego spadku | art. 95e § 2 pkt 1 |
| brak jurysdykcji krajowej albo wątpliwości co do prawa obcego | art. 95e § 1, § 2 pkt 4 |
| wątpliwości co do tego, kto jest spadkobiercą lub jakie są udziały | art. 95e § 1 |
Sąd przydaje się też wtedy, gdy nie da się ustalić wszystkich spadkobierców albo nie wiadomo, gdzie są. Wezwie ich przez ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym i po 3 miesiącach rozpozna sprawę (art. 672–676 KPC). Ogłoszenie przewidują też przepisy notarialne, ale tylko w jednej sytuacji: gdy spadek ma przypaść gminie lub Skarbowi Państwa, a dowody są niewystarczające (art. 95e § 3).
W sądzie nie musisz uzyskać zgody innych. Sąd bada z urzędu, kto dziedziczy, i stwierdzi nabycie spadku także przez osoby, których uczestnicy nie wskazali (art. 670 i 677 § 1 KPC).
Ile to kosztuje
U notariusza – stawki maksymalne
Notariusz może pobrać najwyżej stawki z rozporządzenia o taksie notarialnej. Rozporządzenie z 13.10.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1370) podnosi je od 5 listopada 2026 r.:
| Czynność | Maks. stawka netto do 4.11.2026 | Od 5.11.2026 |
|---|---|---|
| protokół dziedziczenia | 100 zł | 200 zł |
| akt poświadczenia dziedziczenia | 50 zł | 200 zł |
| akt poświadczenia dziedziczenia z zapisem windykacyjnym | 100 zł | 300 zł |
| projekt protokołu dziedziczenia | 100 zł | 200 zł |
| protokół zgody na spisanie protokołu według projektu | 50 zł | 100 zł |
| protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu | 50 zł | 100 zł |
| oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku | 50 zł | 100 zł |
| wypis – za każdą rozpoczętą stronę | 6 zł | 12 zł (strony 1–10), 10 zł (11–20), 8 zł (od 21.) |
| złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej | – | do 300 zł (nowy § 15c) |
Do taksy dolicza się VAT 23%. Pełną tabelę opisujemy w artykule taksa notarialna 2026.
Przykład. Dwoje dzieci dziedziczy z ustawy, bez testamentu, oświadczenia o przyjęciu spadku złożyły wcześniej.
- Do 4.11.2026: protokół 100 zł + akt 50 zł = 150 zł netto (184,50 zł z VAT) + 5 zł za Rejestr Spadkowy + wypisy.
- Od 5.11.2026: protokół 200 zł + akt 200 zł = 400 zł netto (492 zł z VAT) + 5 zł + wypisy.
To stawki maksymalne. Notariusz może wziąć mniej, a w praktyce warto zapytać o całkowity koszt z wypisami przed umówieniem terminu.
W sądzie
- 100 zł opłaty stałej od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku (art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Kwota jest taka sama przy dziedziczeniu ustawowym, testamentowym i przy zapisie windykacyjnym – ustawa nie przewiduje osobnej opłaty za zapis.
- 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego, płatne razem z wnioskiem (art. 95i § 5 Prawa o notariacie).
- 100 zł od osobnego wniosku o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku (art. 49 ust. 1 pkt 4). Jeżeli kilka wniosków jest w jednym piśmie, opłatę pobiera się od każdego (art. 49 ust. 2).
- Otwarcie i ogłoszenie testamentu w sądzie jest wolne od opłaty (art. 95 ust. 1 pkt 3).
- Ewentualnie koszt ogłoszenia, gdy sąd wzywa nieznanych spadkobierców.
Sąd jest więc tańszy, zwłaszcza po 5.11.2026. Notariusz wygrywa czasem: gdy dokumenty są kompletne, akt powstaje przy jednej wizycie, bez czekania na termin rozprawy.
Co, jeśli akt okaże się błędny
Zarejestrowany akt można zmienić tylko w sądzie, w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 § 4 KPC). Jeśli sąd wyda postanowienie co do spadku, dla którego zarejestrowano już akt, sąd spadku uchyla akt (art. 669¹ § 1). Przy dwóch zarejestrowanych aktach dla tego samego spadku sąd na wniosek uchyla oba i sam stwierdza nabycie spadku (art. 669¹ § 2).
Zatajenie spadkobiercy albo testamentu przed notariuszem nie daje więc trwałego efektu, a fałszywe oświadczenie w protokole grozi odpowiedzialnością karną.
Po akcie lub postanowieniu: podatek
Najbliższa rodzina (grupa zerowa) jest zwolniona z podatku od spadku, jeśli zgłosi nabycie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Termin liczy się od uprawomocnienia postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Gdy spadkobiercy chcą później podzielić majątek, przeczytaj artykuł zniesienie współwłasności po spadku. Gdy spadek jest zadłużony, decyzję trzeba podjąć wcześniej – zobacz odrzucenie spadku z długami i kalkulator terminu przyjęcia lub odrzucenia spadku.
Najczęstsze pytania
Czy wszyscy spadkobiercy muszą przyjść do notariusza jednocześnie?
Nie. Mogą skorzystać z projektu protokołu dziedziczenia: każdy potwierdza go osobno, także u innego notariusza, a protokół spisuje się z udziałem co najmniej jednej osoby (art. 95ca). O możliwość działania przez pełnomocnika i wymaganą formę pełnomocnictwa zapytaj wybranego notariusza.
Czy notariusz może poświadczyć dziedziczenie, jeśli jeden ze spadkobierców odrzucił spadek?
Tak. Osoba, która skutecznie odrzuciła spadek, przestaje być osobą zainteresowaną (art. 95aa § 2). Notariusz musi jednak znać datę, miejsce i treść jej oświadczenia, bo umieszcza o nim wzmiankę w protokole.
Czy akt notarialny jest „słabszy” niż postanowienie sądu?
Nie. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j § 1). Banki, urzędy i sądy wieczystoksięgowe przyjmują go tak samo.
Ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku w sądzie w 2026 r.?
100 zł opłaty od wniosku plus 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego. Do tego ewentualnie koszt odpisów postanowienia i pełnomocnika, jeśli go ustanowisz.
Źródła
- Ustawa z 14.02.1991 r. – Prawo o notariacie, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 614 (art. 95a–95p, 95i) – isap.sejm.gov.pl
- Ustawa z 21.11.2025 r. o zmianie ustawy – Prawo o notariacie oraz ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 2025 poz. 1793), w życie 17.03.2026 r. – isap.sejm.gov.pl
- Kodeks postępowania cywilnego, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 468 (art. 628, 669–679²) – isap.sejm.gov.pl
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1228 (art. 42 ust. 3, 49, 95 ust. 1 pkt 3) – isap.sejm.gov.pl
- Rozporządzenie MS w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, tekst jedn. Dz.U. 2024 poz. 1566 (§ 8 pkt 9, § 10a, § 12) – isap.sejm.gov.pl
- Rozporządzenie MS z 13.10.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2026 poz. 1370), w życie 5.11.2026 r. – isap.sejm.gov.pl
- Rozporządzenie MS z 7.09.2016 r. w sprawie sposobu uiszczania i wysokości opłat za wpisy dokonywane w Rejestrze Spadkowym (Dz.U. 2016 poz. 1420) – isap.sejm.gov.pl
- Ustawa o podatku od spadków i darowizn, tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 478 (art. 4a) – isap.sejm.gov.pl
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 28.10.2026 r. — przy konkretnej sprawie skonsultuj się z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym.