Po śmierci bliskiej osoby często okazuje się, że zostawiła długi: kredyt, chwilówki, zaległy czynsz, poręczenie. Spadkobierca ma trzy wyjścia (art. 1012 KC): przyjęcie proste, przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucenie spadku. Ten artykuł dotyczy sytuacji, w której długi są duże lub ich nie znasz i chcesz się od nich odciąć.
Ogólne zasady dziedziczenia (kto dziedziczy, podatek, stwierdzenie nabycia) opisujemy w poradniku spadek – jak dziedziczysz po bliskich. Terminy możesz policzyć w kalkulatorze przyjęcia i odrzucenia spadku.
Trzy możliwości w skrócie
| Sposób | Odpowiedzialność za długi | Co musisz zrobić |
|---|---|---|
| Przyjęcie proste | bez ograniczenia, całym swoim majątkiem (art. 1031 § 1) | złożyć oświadczenie |
| Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza | tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2) | złożyć oświadczenie albo nic nie robić przez 6 miesięcy |
| Odrzucenie | żadna – jesteś traktowany, jakbyś nie dożył otwarcia spadku (art. 1020) | złożyć oświadczenie w terminie |
Uwaga na słowo „tylko” przy dobrodziejstwie inwentarza. Odpowiadasz do wartości majątku spadkowego, ale wierzyciel może prowadzić egzekucję także z Twojego majątku, dopóki nie przekroczy tej wartości. Jeśli spadek to mieszkanie warte 300 000 zł i długi na 400 000 zł, możesz być zmuszony do zapłaty do 300 000 zł. Gdy spadek jest „pusty”, a długi wysokie, bezpieczniejsze bywa odrzucenie.
Termin: 6 miesięcy, ale od kiedy?
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania (art. 1015 § 1 KC). To nie zawsze dzień śmierci:
- dziecko zmarłego zwykle dowiaduje się o powołaniu z ustawy w dniu, w którym dowie się o śmierci;
- spadkobierca testamentowy – gdy dowie się o testamencie (np. przy jego otwarciu i ogłoszeniu);
- dalszy krewny – gdy dowie się, że osoby bliższe spadek odrzuciły (np. z zawiadomienia sądu, art. 643 KPC).
Co oznacza milczenie? Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1015 § 2). Nie trafiasz więc automatycznie do przyjęcia prostego, ale nie jesteś też wolny od długów.
Wystarczy wniosek do sądu. Od 15 listopada 2023 r. do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia (art. 1015 § 1¹). Sąd może wyznaczyć posiedzenie po upływie 6 miesięcy, a termin i tak jest zachowany. U notariusza takiej „furtki” nie ma: oświadczenie musi zostać złożone przed upływem terminu.
Oświadczenie jest nieodwołalne i nie może zawierać warunku ani terminu (art. 1018 § 1–2). Nie da się też odrzucić części spadku, a części przyjąć (art. 1014 § 3), z wyjątkami dla podstawienia i przyrostu.
Sąd czy notariusz – forma i koszty
Oświadczenie składa się przed sądem albo przed notariuszem, ustnie albo na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym (art. 1018 § 3 KC). Właściwy jest sąd rejonowy Twojego miejsca zamieszkania lub pobytu albo dowolny notariusz; sąd lub notariusz przesyła oświadczenie do sądu spadku (art. 640 § 1 KPC). Jeśli toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, oświadczenie można złożyć także w sądzie spadku (art. 640 § 2 KPC). Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia musi mieć podpis urzędowo poświadczony.
Oświadczenie powinno zawierać dane spadkodawcy (imię, nazwisko, data i miejsce śmierci, ostatnie miejsce zwykłego pobytu), tytuł powołania do spadku i treść oświadczenia, a także znanych Ci spadkobierców ustawowych i znane testamenty (art. 641 KPC). Przygotuj odpis aktu zgonu i dokumenty pokazujące pokrewieństwo (np. odpis aktu urodzenia).
| Gdzie | Koszt | Uwagi |
|---|---|---|
| Sąd | 100 zł opłaty od wniosku o odebranie oświadczenia (art. 49 ust. 1 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych) | termin zachowany już przez złożenie wniosku; czeka się na posiedzenie |
| Notariusz do 4.11.2026 | maks. 50 zł netto za akt (61,50 zł z 23% VAT) + wypisy po maks. 6 zł za stronę | szybko, ale oświadczenie musi być złożone przed upływem terminu |
| Notariusz od 5.11.2026 | maks. 100 zł netto za akt (123 zł z VAT) + wypisy maks. 12 zł za stronę 1–10, 10 zł za 11–20, 8 zł od 21. | zmiana § 8 pkt 9 i § 12 rozporządzenia o taksie (Dz.U. 2026 poz. 1370) |
Stawki notarialne są maksymalne – notariusz może wziąć mniej. Nowe rozporządzenie zostało ogłoszone 21 października 2026 r. i wchodzi w życie po 14 dniach, czyli 5 listopada 2026 r. Szerzej: taksa notarialna – tabela.
Kolejni spadkobiercy: odrzucenie „przechodzi” na dzieci
Kto odrzucił spadek, jest wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku (art. 1020 KC). Jego miejsce zajmują jego zstępni (art. 931 § 2). W praktyce długi „wędrują” w dół i w bok rodziny:
- Odrzucają dzieci zmarłego – spadek przechodzi na wnuki.
- Odrzucają wnuki – na prawnuki. Gdy wszyscy zstępni odpadną, dziedziczą małżonek (jeśli sam nie odrzucił) i rodzice zmarłego (art. 932).
- Gdy rodzic zmarłego nie żyje lub odrzucił – jego udział przypada rodzeństwu zmarłego, a potem ich dzieciom.
- Na końcu kolejki są dziadkowie, pasierbowie i gmina lub Skarb Państwa. Gmina i Skarb Państwa nie mogą spadku odrzucić; dziedziczą z dobrodziejstwem inwentarza (art. 1023).
Każda kolejna osoba ma własny termin 6 miesięcy, liczony od dnia, w którym sama dowiedziała się, że jest powołana. Dlatego warto od razu ustalić całą rodzinę i umówić się, że wszyscy odrzucą spadek po kolei – najlepiej informując się nawzajem o złożonych oświadczeniach.
Jeżeli spadkobierca zmarł przed upływem swojego terminu i nie złożył oświadczenia, mogą je złożyć jego spadkobiercy; ich termin nie skończy się wcześniej niż termin co do spadku po zmarłym spadkobiercy (art. 1017).
Odrzucenie w imieniu małoletniego dziecka
Odrzucenie spadku za dziecko to czynność przekraczająca zwykły zarząd jego majątkiem. Zasadą jest zgoda sądu – opiekuńczego albo, gdy toczy się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku, sądu spadku (art. 101 § 3 KRO, art. 640¹ KPC).
Wyjątek bez sądu (art. 101 § 4 KRO). Od 15 listopada 2023 r. zgoda sądu nie jest potrzebna, gdy łącznie:
- dziecko jest powołane do spadku dlatego, że wcześniej odrzucił go rodzic,
- rodzic odrzuca za dziecko za zgodą drugiego rodzica mającego władzę rodzicielską albo rodzice robią to wspólnie,
- spadek odrzucają również inni zstępni rodziców tego dziecka (np. jego rodzeństwo).
Typowy przypadek: ojciec odrzuca spadek po swoim ojcu, a potem oboje rodzice odrzucają go za wszystkie swoje małoletnie dzieci. Składając oświadczenie, rodzic oświadcza pod rygorem odpowiedzialności karnej m.in. o władzy rodzicielskiej, zgodzie drugiego rodzica, uprzednim odrzuceniu spadku przez rodzica i odrzuceniu go przez innych zstępnych rodziców (art. 641 § 3¹–3² KPC). Jedno oświadczenie może dotyczyć kilkorga dzieci (§ 3⁵).
Kiedy sąd jest potrzebny: gdy rodzice się nie zgadzają, gdy dziecko dziedziczy obok rodzica (np. po zmarłym ojcu dziecko i matka dziedziczą razem) albo gdy dziecko jest powołane bezpośrednio z testamentu. Wniosek o zezwolenie składa się do sądu rejonowego (wydział rodzinny) właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka; licz się z opłatą stałą 100 zł jak od wniosku w postępowaniu nieprocesowym (art. 23 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych) – sprawdź w sądzie.
Co z terminem? Na czas postępowania o zezwolenie bieg terminu 6 miesięcy jest zawieszony (art. 1015 § 1² KC). Wniosek trzeba jednak złożyć, zanim termin minie, a po prawomocnym zezwoleniu niezwłocznie złożyć oświadczenie – w pozostałej części terminu.
Wykaz inwentarza i spis inwentarza
Jeśli przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza (także przez milczenie), Twoja odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza (art. 1031 § 2 KC).
| Wykaz inwentarza | Spis inwentarza | |
|---|---|---|
| Kto sporządza | sam spadkobierca (art. 1031¹ KC) | komornik na podstawie postanowienia sądu (art. 637 KPC) |
| Gdzie | w sądzie (na urzędowym formularzu) albo u notariusza (w formie protokołu) | wniosek do sądu spadku albo bezpośrednio do komornika (art. 637¹ KPC) |
| Koszt | w sądzie formularz; u notariusza taksa za protokół – rozporządzenie nie ma osobnej stawki, przyjmuje się stawkę za „inny protokół” (do 4.11.2026 maks. 200 zł netto, od 5.11.2026 maks. 400 zł netto) | 100 zł opłaty sądowej od wniosku (art. 49 ust. 1 pkt 3 UKSC) plus koszty czynności komornika |
| Co zawiera | składniki majątku i długi według stanu i cen z chwili otwarcia spadku (art. 1031¹ § 3) | jak obok – ustalone przez komornika |
Uwaga: podstępne pominięcie majątku w wykazie albo dopisanie nieistniejących długów odbiera ochronę – odpowiadasz wtedy bez ograniczenia (art. 1031 § 2 zd. 2). Spadkobierca, który złożył wykaz, spłaca długi zgodnie z wykazem (art. 1031³).
Termin minął – czy da się jeszcze odrzucić?
Samo przeoczenie terminu nie wystarcza. Kodeks pozwala jednak uchylić się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia, jeśli nie złożyłeś go w terminie pod wpływem błędu lub groźby (art. 1019 § 2 KC). Zasady:
- uchylenie się następuje przed sądem, a jednocześnie oświadczasz, czy i jak spadek przyjmujesz lub odrzucasz (art. 1019 § 1 pkt 1–2);
- masz na to rok od wykrycia błędu, a przy groźbie – od ustania stanu obawy (art. 88 § 2 KC); do zachowania terminu wystarczy złożenie wniosku do sądu (art. 1019 § 1 pkt 3, od 15.11.2023 r.);
- uchylenie się wymaga zatwierdzenia przez sąd, który przeprowadza rozprawę (art. 1019 § 3 KC, art. 690 KPC).
Błąd musi dotyczyć treści czynności i być istotny – najczęściej chodzi o błąd co do składu spadku, np. spadkobierca nie wiedział o długach, choć zachował zwykłą staranność w ustalaniu stanu majątku zmarłego. Nieznajomość prawa czy samego terminu zwykle nie wystarcza. To ocena sądu w konkretnej sprawie – przy takim wniosku warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Licz się z opłatą stałą 100 zł; sądy kwalifikują ją różnie (art. 23 pkt 1 albo art. 49 UKSC).
Odrzucenie a wierzyciele
Jeśli sam masz długi i odrzucasz wartościowy spadek, Twój wierzyciel może żądać uznania odrzucenia za bezskuteczne wobec niego. Ma na to 6 miesięcy od dowiedzenia się o odrzuceniu, ale nie dłużej niż 3 lata od odrzucenia (art. 1024 KC). Odrzucenie spadku zadłużonego to inna sytuacja – wtedy wierzyciele zmarłego kierują roszczenia do kolejnych spadkobierców.
Kto zarządzał spadkiem, a potem go odrzucił, rozlicza się z następnymi spadkobiercami jak przy prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia (art. 1021). Zanim odrzucisz spadek, nie wyprzedawaj rzeczy zmarłego i nie spłacaj jego długów ze swoich pieniędzy „na próbę”.
Krok po kroku
- Ustal, kiedy dowiedziałeś się o powołaniu do spadku, i zapisz datę końca 6 miesięcy.
- Sprawdź długi: korespondencję i wyciągi zmarłego, pisma od banków, komornika, ZUS i urzędu skarbowego.
- Zdecyduj: odrzucenie czy dobrodziejstwo inwentarza z wykazem.
- Złóż oświadczenie w sądzie (100 zł) albo u notariusza; przy terminie „na styk” wybierz wniosek do sądu.
- Jeśli masz małoletnie dzieci – odrzuć za nie (wspólnie z drugim rodzicem) albo złóż wniosek o zezwolenie sądu przed upływem terminu.
- Poinformuj rodzinę, że spadek przechodzi na kolejne osoby.
FAQ
Czy po odrzuceniu spadku mogę zachować prawo do zachowku?
Spadkobierca, który odrzucił spadek, nie ma zachowku, bo jest traktowany, jakby nie dożył otwarcia spadku. Jest natomiast uwzględniany przy liczeniu udziałów innych uprawnionych do zachowku (art. 992 KC). Więcej: zachowek – ile wynosi i jak go obliczyć.
Odrzuciłem spadek, a komornik wciąż przysyła pisma.
Wyślij wierzycielowi lub komornikowi kopię oświadczenia o odrzuceniu (wypis aktu notarialnego albo protokół sądu). Pisma do spadkobierców bywają wysyłane, zanim sąd ustali krąg spadkobierców.
Czy można odrzucić spadek po pół roku, jeśli nikt mi nie powiedział o śmierci?
Termin biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule powołania – jeśli dowiedziałeś się później, później też zaczyna się termin. Na tę okoliczność warto mieć dowód, np. datę doręczenia pisma z sądu.
Źródła
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 – art. 88, 931–932, 992, 1012–1024, 1030–1031³.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 236 – art. 101 § 3–4.
- Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 – art. 637–641, 643, 690.
- Ustawa z 28.07.2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 1615 – art. 1015 § 1¹–1², art. 1019 § 1 pkt 3 KC, art. 101 § 4 KRO; przepisy przejściowe art. 11–12, wejście w życie art. 14 (3 miesiące od ogłoszenia 14.08.2023 r.).
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 – art. 23, 49.
- Rozporządzenie MS w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. 2024 poz. 1566 – § 8 pkt 9, § 10 pkt 3, § 12.
- Rozporządzenie MS z 13.10.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. 2026 poz. 1370.
- Uchwała SN z 15.03.2018 r., III CZP 110/17 – termin z art. 1019 § 2 KC przed nowelizacją z 2023 r.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 27.10.2026 r. – w konkretnej sprawie skonsultuj się z notariuszem, adwokatem lub radcą prawnym.