Spory o kredyty indeksowane i denominowane do franka szwajcarskiego trwają w Polsce od ponad dekady. Rok 2026 przyniósł w nich dwie duże zmiany: ustawę frankową, która od 7 sierpnia 2026 r. zmienia procedurę w tych sprawach, oraz kolejne wyroki TSUE o przedawnieniu roszczeń banków. Poniżej zbieramy, co obowiązuje na koniec października 2026 r. i co nadal pozostaje sporne.
Nie obiecujemy wyników. Każda umowa jest inna, a sąd ocenia ją indywidualnie. Ten tekst ma pomóc zrozumieć ramy prawne przed rozmową z pełnomocnikiem albo z bankiem.
Ustawa frankowa – co wprowadziła od 7 sierpnia 2026 r.
Ustawa z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego została ogłoszona 23 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 985) i weszła w życie po 14 dniach, czyli 7 sierpnia 2026 r.
To ustawa proceduralna. Nie mówi, czy umowa jest ważna, ani jak rozliczyć strony. Zmienia sposób prowadzenia procesu.
Kogo dotyczy
- spraw konsumentów o roszczenia z umowy kredytu albo pożyczki hipotecznej denominowanej lub indeksowanej do CHF (art. 1 ust. 1) – kredytów w euro czy dolarach nie obejmuje;
- także spadkobierców kredytobiorcy, osób, które przystąpiły do długu albo poręczyły, oraz osób odpowiadających rzeczowo, np. właściciela obciążonej nieruchomości (art. 1 ust. 2);
- nie stosuje się jej do powództw przeciwegzekucyjnych, spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej ani do postępowań grupowych, upadłościowych i restrukturyzacyjnych (art. 2).
Najważniejsze zmiany
| Zmiana | Przepis | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Wstrzymanie rat z mocy prawa | art. 3 ust. 1 | od doręczenia bankowi pozwu konsumenta do prawomocnego zakończenia sprawy nie musisz płacić rat; nie trzeba wniosku o zabezpieczenie |
| Brak sankcji za niepłacenie | art. 3 ust. 2–3 | bank nie może wypowiedzieć umowy ani zgłosić zaległości do BIK, BIG czy firm pożyczkowych |
| Wykreślenie wcześniejszych wpisów | art. 3 ust. 4 | bank ma miesiąc na powiadomienie biur, a te miesiąc na usunięcie danych |
| Dobrowolne wpłaty | art. 3 ust. 6 | możesz dalej płacić; bank nie odmówi przyjęcia wpłat, dopóki suma spłat jest niższa od wypłaconego kapitału |
| Wnioski o zabezpieczenie rat | art. 3 ust. 5, art. 17 ust. 3 | nowe pozostają bez rozpoznania; wcześniejsze postępowania zabezpieczające umorzono z mocy prawa |
| Posiedzenie niejawne | art. 4, art. 12 | sąd I i II instancji może orzec bez rozprawy, nawet gdy strona o nią wnosiła |
| Potrącenie przez bank | art. 5 | jeśli bank potrącił po wniesieniu pozwu, a ty nie kwestionujesz potrącenia, to bank płaci koszty procesu w tej części |
| Przesłuchania | art. 6–7 | świadek zdalnie mimo sprzeciwu; sąd może postanowić o przesłuchaniu strony przez złożenie zeznań na piśmie |
| Uproszczone uzasadnienie | art. 10 | sąd I instancji może odesłać do pism stron |
| Jeden sędzia w II instancji | art. 11 | apelacje i zażalenia rozpoznaje sędzia jednoosobowo (jeśli przed 7.08.2026 wyznaczono już skład trzech sędziów, sprawa zostaje w tym składzie – art. 17 ust. 1) |
| Zwrot połowy opłaty | art. 16 | przy cofnięciu pozwu, apelacji lub skargi kasacyjnej do 7 lutego 2027 r. (6 miesięcy od wejścia w życie) |
Ustawę stosuje się także do spraw wszczętych wcześniej i niezakończonych (art. 17 ust. 1). Jeśli pozew doręczono bankowi przed 7 sierpnia 2026 r., wstrzymanie rat nastąpiło z dniem wejścia ustawy w życie (art. 17 ust. 2).
Uwaga: wstrzymanie rat nie oznacza, że dług zniknął. Jeśli sąd oddali powództwo albo postępowanie zostanie umorzone, obowiązek spłaty wraca, a zaległość trzeba będzie uregulować. Rozważ odkładanie części kwoty raty na osobnym koncie.
Uchwała SN III CZP 25/22 (25 kwietnia 2024 r.)
Pełny skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego wydał uchwałę, która ma moc zasady prawnej. Jej najważniejsze tezy (w skrócie, według omówień):
- Niedozwolonego postanowienia o ustalaniu kursu waluty nie można zastąpić innym sposobem ustalania kursu wynikającym z przepisów lub zwyczajów (np. kursem średnim NBP).
- Jeżeli nie da się ustalić wiążącego kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie – w praktyce upada w całości.
- Każda ze stron ma odrębne roszczenie o zwrot tego, co świadczyła (tzw. teoria dwóch kondykcji). Bank żąda zwrotu wypłaconego kapitału, kredytobiorca – zwrotu zapłaconych rat.
- Przedawnienie roszczenia banku biegnie co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował wobec banku związanie postanowieniami umowy.
- Żadna ze stron nie może żądać odsetek ani innego wynagrodzenia za korzystanie z pieniędzy w okresie od spełnienia świadczenia do popadnięcia drugiej strony w opóźnienie.
W skład orzekający wchodzili sędziowie powołani w trybie kwestionowanym w orzecznictwie europejskim, a do uchwały zgłoszono kilka zdań odrębnych. Sądy powszechne w praktyce w dużej mierze orzekają jednak zgodnie z jej tezami.
Wyroki TSUE, które warto znać
| Wyrok | Data | Najważniejsza teza (według omówień) |
|---|---|---|
| C-776/19 – C-782/19 (BNP Paribas) | 10.06.2021 | przedawnienie roszczeń konsumenta nie może biec, zanim dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o nieuczciwym charakterze postanowienia |
| C-520/21 (Bank M.) | 15.06.2023 | konsument może żądać od banku więcej niż zwrotu rat, ale bank nie może żądać od konsumenta rekompensaty ponad zwrot kapitału i odsetek za opóźnienie – w tym tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału |
| C-28/22 | 14.12.2023 | przedawnienie roszczeń banku nie może biec dopiero od prawomocnego wyroku; zarzut zatrzymania podniesiony przez bank nie może pozbawić konsumenta odsetek za opóźnienie |
| C-752/24, C-753/24, C-901/24 | 16.04.2026 | prawo UE co do zasady nie wyklucza, by sąd wyjątkowo pominął przedawnienie roszczenia banku ze względów słuszności – musi jednak zważyć interesy stron i nie może podważać ochrony konsumenta |
| C-261/25 i C-262/25 | 2.07.2026 | prawo UE nie sprzeciwia się liczeniu przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału od pierwszego zakwestionowania umowy przez konsumenta |
Pełnych tekstów dwóch tegorocznych wyroków nie udało się nam przeczytać w źródle urzędowym. Opisujemy je na podstawie omówień prawniczych – przed powołaniem się na nie w piśmie sprawdź sentencję w bazie curia.europa.eu.
Przedawnienie – kredytobiorca i bank
Roszczenia kredytobiorcy
- Ogólny termin przedawnienia wynosi 6 lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego (art. 118 KC). Dla rat zapłaconych przed 9 lipca 2018 r. stosuje się przepisy przejściowe noweli z 2018 r. (dawny termin 10 lat, ale z zastrzeżeniami).
- Zgodnie z orzecznictwem TSUE termin nie biegnie, zanim konsument dowiedział się albo przy rozsądnej staranności mógł się dowiedzieć o niedozwolonym charakterze postanowień. Dowodem tej świadomości bywa reklamacja, wezwanie do zapłaty albo pozew.
- Ustalenie tej chwili zależy od okoliczności sprawy. Osoby, które spłaciły kredyt dawno temu, powinny sprawdzić terminy w pierwszej kolejności – pomoże kalkulator przedawnienia i nasz przewodnik po przedawnieniu.
Roszczenia banku
- Bank dochodzi zwrotu kapitału jako przedsiębiorca – co do zasady w terminie 3 lat (art. 118 KC), liczonym zgodnie z uchwałą SN od dnia po zakwestionowaniu umowy przez kredytobiorcę.
- Według omówień wyroków TSUE z 16.04.2026 r. Trybunał dopuścił, by sąd wyjątkowo nie uwzględnił zarzutu przedawnienia podniesionego przez konsumenta (art. 117¹ KC) – ale tylko po rozważeniu m.in. długości opóźnienia banku i jego przyczyn.
Ustawa frankowa nie zmienia przepisów o przedawnieniu. W tym zakresie decyduje orzecznictwo.
Koszty procesu
| Pozycja | Kwota | Podstawa |
|---|---|---|
| Opłata od pozwu konsumenta przeciw bankowi (wartość ponad 20 000 zł) | 1000 zł | art. 13a ustawy o kosztach sądowych |
| Opłata od pozwu o wartości do 20 000 zł | 30–1000 zł według tabeli | art. 13 ust. 1 tej ustawy |
| Opłata od apelacji | jak od pozwu | zasada ogólna |
| Wynagrodzenie pełnomocnika | umowne | ryczałt, stawka godzinowa lub procent od wygranej (tzw. success fee) |
| Koszty zastępstwa przy przegranej | wg stawek minimalnych | przy wartości 200 000–2 000 000 zł stawka minimalna adwokacka wynosi 10 800 zł w I instancji (w apelacji 50–75% tej kwoty) |
Szczegóły stawek minimalnych opisujemy w artykule o honorarium adwokata, a ogólne koszty sądowe – w artykule o opłatach sądowych. Możesz też skorzystać z kalkulatora kosztów sprawy.
Ugoda z bankiem – kiedy warto rozważyć
Banki prowadzą programy ugód. Najczęściej proponowany model polega na przeliczeniu kredytu tak, jakby od początku był kredytem złotowym oprocentowanym według stawki WIBOR z marżą. Warunki (marża, sposób rozliczenia nadpłaty) różnią się między bankami. Ugody zawiera się bezpośrednio z bankiem albo w mediacji przed Sądem Polubownym przy KNF.
| Ugoda | Proces |
|---|---|
| szybciej i bez ryzyka przegranej | potencjalnie korzystniejsze rozliczenie, ale wynik niepewny |
| zwykle pozostaje część zadłużenia w złotych | przy unieważnieniu – rozliczenie kapitału i wpłat |
| zamyka spór definitywnie | trwa (choć ustawa ma go przyspieszyć) |
| warunki zależą od banku i nie są jednolite | od 7.08.2026 raty wstrzymane od doręczenia pozwu |
Przed podpisaniem ugody porównaj jej warunki z możliwym rozliczeniem po unieważnieniu umowy. Ugoda zwykle zawiera zrzeczenie się dalszych roszczeń.
Jak się przygotować – krok po kroku
- Zbierz dokumenty: umowę z aneksami, regulamin, harmonogramy, zaświadczenie z banku o wpłatach (w PLN i CHF).
- Sprawdź, czy ustawa cię obejmuje: kredyt lub pożyczka hipoteczna w CHF, zawarta jako konsument.
- Oceń przedawnienie – zwłaszcza jeśli kredyt spłaciłeś przed kilku laty.
- Złóż reklamację lub wezwanie do zapłaty – dokumentuje moment, w którym zakwestionowałeś umowę.
- Rozważ ugodę i pozew – porównaj liczby. Jeśli pozywasz, pamiętaj, że raty zostaną wstrzymane dopiero po doręczeniu pozwu bankowi, a nie w dniu jego złożenia.
- Policz odsetki ustawowe za opóźnienie od kwot, których żądasz – przyda się kalkulator odsetek.
Najczęstsze pytania
Czy po wejściu w życie ustawy frankowej mogę przestać płacić raty od razu?
Nie. Wstrzymanie następuje z chwilą doręczenia bankowi pozwu (albo pozwu wzajemnego) wniesionego przez konsumenta. Do tego czasu umowa wiąże tak jak dotąd.
Czy ustawa przesądza unieważnienie umowy?
Nie. Ustawa zmienia procedurę, a nie przepisy materialne. O tym, czy umowa zawiera niedozwolone postanowienia i jakie są skutki, nadal decyduje sąd.
Czy bank może żądać wynagrodzenia za korzystanie z kapitału?
Według uchwały SN III CZP 25/22 i wyroku TSUE C-520/21 – nie. Bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od chwili, gdy kredytobiorca popadnie w opóźnienie ze zwrotem.
Czy kredyt w euro też jest objęty ustawą?
Nie. Ustawa dotyczy wyłącznie umów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego. Spory o kredyty w innych walutach toczą się według ogólnych przepisów KPC.
Podsumowanie
Na koniec października 2026 r. sytuacja frankowiczów jest bardziej przewidywalna niż kilka lat temu: zasady rozliczeń wyznacza uchwała SN III CZP 25/22, a ustawa z 29 maja 2026 r. wstrzymuje raty w trakcie procesu i upraszcza postępowanie. Otwarte pozostają przede wszystkim kwestie przedawnienia w konkretnych sprawach. Przed decyzją o pozwie lub ugodzie warto policzyć oba warianty z pełnomocnikiem.
Źródła
- Ustawa z 29 maja 2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego – Dz.U. 2026 poz. 985 – api.sejm.gov.pl (tekst PDF)
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych – tekst jedn. Dz.U. 2025 poz. 1228 (art. 13a) – api.sejm.gov.pl
- Kodeks cywilny – tekst jedn. Dz.U. 2026 poz. 795 (art. 117¹, 118) – api.sejm.gov.pl
- Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25.04.2024 r., III CZP 25/22 – omówienie: e-prawnik.pl
- Wyrok TSUE z 15.06.2023 r., C-520/21 – omówienie: EY
- Wyrok TSUE z 14.12.2023 r., C-28/22 – omówienie: bankier.pl
- Wyroki TSUE z 16.04.2026 r. (C-752/24, C-753/24, C-901/24) oraz z 2.07.2026 r. (C-261/25, C-262/25) – omówienia: sgadwokaci.com, bankoweabc.pl
- PKO Bank Polski – komunikat o nowych zasadach w sprawach frankowych – pkobp.pl
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 27.10.2026 r. Orzecznictwo w sprawach frankowych nadal się zmienia – przy konkretnej umowie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.