Rodzice dokładają się do mieszkania, dziadkowie dają wnukom pieniądze na start, rodzeństwo pomaga spłacić kredyt. W najbliższej rodzinie taka darowizna może być w całości zwolniona z podatku, ale tylko po spełnieniu warunków z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Najczęstsze błędy to spóźnione zgłoszenie i gotówka „do ręki” przy dużej kwocie.
Opis opiera się na tekście jednolitym ustawy z 7 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 478). Jeśli darowizną jest mieszkanie lub dom, przeczytaj osobny artykuł: darowizna nieruchomości – podatek i formalności.
Kto jest w „grupie zerowej”
Pojęcia „grupa zerowa” nie ma w ustawie. To potoczna nazwa osób z art. 4a ust. 1, które mogą skorzystać z pełnego zwolnienia:
| Grupa | Kto (art. 14 ust. 3 i art. 4a ust. 1) | Kwota wolna (art. 9 ust. 1) | Pełne zwolnienie po zgłoszeniu? |
|---|---|---|---|
| „zerowa” | małżonek, dzieci i wnuki (zstępni), rodzice i dziadkowie (wstępni), rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha | – | tak, bez limitu kwoty |
| I | jak wyżej oraz zięć, synowa, teściowie | 36 120 zł | tylko „zerowi” |
| II | zstępni rodzeństwa (np. siostrzeniec), rodzeństwo rodziców (wujek, ciotka), małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonka i inni | 27 090 zł | nie |
| III | pozostali, także partner bez ślubu i przyjaciel | 5 733 zł | nie |
Za rodziców uważa się również przysposabiających, a za dzieci – przysposobionych i ich zstępnych (art. 14 ust. 4). Zwolnienie przysługuje, jeśli w chwili darowizny obdarowany miał obywatelstwo polskie albo obywatelstwo państwa UE lub EFTA (EOG) albo mieszkał w Polsce lub w takim państwie (art. 4 ust. 4).
Kwoty wolne sumuje się z 5 lat. Do darowizny dolicza się wszystko, co dostałeś od tej samej osoby w roku ostatniej darowizny i w 5 latach wcześniejszych (art. 9 ust. 2). Od każdego darczyńcy liczy się osobny limit. Mama i tata to dwaj darczyńcy.
Warunki zwolnienia dla najbliższej rodziny (art. 4a)
Jeśli należysz do grupy zerowej, darowizna jest zwolniona z podatku, gdy spełnisz dwa warunki.
1. Zgłoszenie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Termin liczy się od powstania obowiązku podatkowego. Przy darowiźnie pieniędzy bez aktu notarialnego jest to chwila spełnienia świadczenia, czyli otrzymania pieniędzy (art. 6 ust. 1 pkt 4). Jeśli pieniądze przekazano w częściach, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą nabycia każdej części (art. 6 ust. 1a).
2. Dowód przelewu – tylko powyżej limitu. Jeżeli darowizna pieniężna, razem z wcześniejszymi od tej samej osoby z ostatnich 5 lat, przekracza 36 120 zł, musisz udokumentować jej otrzymanie dowodem przekazania:
- na Twój rachunek płatniczy,
- na Twój inny rachunek w banku lub SKOK,
- albo przekazem pocztowym.
Tak brzmi art. 4a ust. 1 pkt 2 po nowelizacji z 25 lipca 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1064), która weszła w życie 20 sierpnia 2025 r. Dowód przelewu jest więc potrzebny dopiero wtedy, gdy łączna suma darowizn pieniężnych od tej osoby (z 5 lat) przekracza limit. Przy dużych kwotach gotówka „do ręki” nadal oznacza utratę zwolnienia.
Przepis mówi o rachunku nabywcy, czyli obdarowanego. Najbezpieczniej przelać pieniądze na konto osoby, która je dostaje, a dopiero z niego zapłacić deweloperowi czy bankowi. Przelew wprost na konto sprzedawcy organy podatkowe mogą ocenić inaczej.
Kiedy w ogóle nie trzeba zgłaszać (art. 4a ust. 4):
- suma darowizn od tej osoby z roku bieżącego i 5 poprzednich lat nie przekracza 36 120 zł,
- umowę zawarto w formie aktu notarialnego – wtedy zgłoszenie nie jest wymagane.
Spóźniłeś się? Darowizna nie przestaje wtedy być opodatkowana, ale tracisz pełne zwolnienie. Podatek liczy się według zasad dla I grupy: z kwotą wolną 36 120 zł i stawkami 3–7% (art. 4a ust. 3). W takiej sytuacji masz miesiąc od upływu 6-miesięcznego terminu na złożenie zeznania SD-3 (art. 17a ust. 1a). Jeśli o darowiźnie dowiedziałeś się później (np. ktoś wpłacił Ci pieniądze bez Twojej wiedzy), 6 miesięcy liczy się od dnia, w którym się o niej dowiedziałeś. Musisz to uprawdopodobnić (art. 4a ust. 2).
Stawka sankcyjna 20%
Jeśli darowizny nie zgłosisz, a powołasz się na nią dopiero przed urzędem skarbowym – w czynnościach sprawdzających, postępowaniu podatkowym lub kontroli, np. żeby wyjaśnić źródło pieniędzy na zakup mieszkania – podatek wynosi 20%, o ile należny podatek nie został zapłacony (art. 15 ust. 4). Dlatego darowiznę zgłasza się od razu, a nie „gdyby urząd pytał”.
Ile podatku zapłacisz – przykłady 2026
Skala podatku dotyczy nadwyżki ponad kwotę wolną. Art. 15 ust. 1 tekstu jednolitego ustawy podaje wciąż stare progi (10 278 i 20 556 zł), ale minister finansów zwaloryzował je rozporządzeniem z 28.06.2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1226, na podstawie art. 17 ust. 4 ustawy). Obowiązują więc progi 11 833 i 23 665 zł:
| Nadwyżka ponad kwotę wolną | I grupa | II grupa | III grupa |
|---|---|---|---|
| do 11 833 zł | 3% | 7% | 12% |
| 11 833–23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł | 828,40 zł + 9% nadwyżki ponad 11 833 zł | 1 420 zł + 16% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| ponad 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł | 1 893,30 zł + 12% nadwyżki ponad 23 665 zł | 3 313,20 zł + 20% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Przykłady (obliczenia własne według skali, bez wcześniejszych darowizn od tej samej osoby):
| Sytuacja | Podstawa po kwocie wolnej | Podatek |
|---|---|---|
| Syn dostaje od ojca 100 000 zł przelewem i składa SD-Z2 w terminie | – | 0 zł |
| To samo, ale bez SD-Z2 w terminie | 100 000 − 36 120 = 63 880 zł | 946,60 + 7% × 40 215 = ok. 3 762 zł |
| Synowa dostaje od teściów 100 000 zł (I grupa, nie „zerowa”) | 63 880 zł | ok. 3 762 zł |
| Siostrzeniec dostaje od ciotki 30 000 zł (II grupa) | 30 000 − 27 090 = 2 910 zł | 7% × 2 910 = ok. 204 zł |
| Przyjaciel dostaje 50 000 zł (III grupa) | 50 000 − 5 733 = 44 267 zł | 3 313,20 + 20% × 20 602 = ok. 7 434 zł |
Kwoty podatku zaokrąglono do pełnych złotych. Podatek ustala urząd skarbowy w decyzji po złożeniu zeznania SD-3.
Pieniądze na mieszkanie – co z zięciem i synową
Jeśli dajesz pieniądze własnemu dziecku, zwolnienie z art. 4a obejmuje całą kwotę, niezależnie od celu. Problem pojawia się wtedy, gdy pieniądze trafiają do małżonka dziecka. Zięć i synowa są w I grupie, ale nie w grupie zerowej.
Dla takich osób ustawa przewiduje dwie mniejsze ulgi:
| Ulga | Warunki | Podstawa |
|---|---|---|
| cele mieszkaniowe | darowizna dla osoby z I grupy do 9 637 zł od jednego darczyńcy, łącznie od wielu darczyńców do 19 274 zł w 5 lat od pierwszej darowizny; pieniądze trzeba w 12 miesięcy wydać na zakup lokalu, budowę domu, wkład do spółdzielni albo spłatę kredytu mieszkaniowego zabezpieczonego hipoteką wraz z odsetkami | art. 4 ust. 1 pkt 5 |
| konto mieszkaniowe | darowizna dla osoby z I grupy do 2 000 zł miesięcznie wpłacona na jej konto mieszkaniowe | art. 4 ust. 1 pkt 3a |
Praktyczna wskazówka: gdy rodzice chcą pomóc młodemu małżeństwu, często przekazują pieniądze dziecku, a nie obojgu małżonkom. Wtedy całość mieści się w zwolnieniu dla grupy zerowej. Taka darowizna wchodzi co do zasady do majątku osobistego dziecka, chyba że darczyńca postanowi inaczej (art. 33 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jeśli rodzice chcą, by pieniądze weszły do majątku wspólnego małżonków, powinni to wyraźnie zapisać w umowie. Skutki podatkowe dla zięcia lub synowej warto wtedy sprawdzić w urzędzie skarbowym albo z doradcą.
Forma umowy: pisemna czy u notariusza?
Według art. 890 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno mieć formę aktu notarialnego. Umowa zawarta bez tej formy staje się ważna, gdy darczyńca spełni świadczenie, czyli np. gdy przelew dotrze na konto. W praktyce:
| Forma | Kiedy ma sens | Skutki podatkowe |
|---|---|---|
| ustna + przelew | prawnie ważna po wykonaniu przelewu, ale słaby dowód | SD-Z2 w 6 miesięcy (powyżej 36 120 zł) |
| zwykła pisemna + przelew | najczęstszy wybór: dowód, kto, komu, ile i kiedy dał | jak wyżej |
| akt notarialny | gdy darczyńca obiecuje darowiznę na przyszłość, a obdarowany chce móc jej dochodzić; gdy darowizna ma ważne warunki lub polecenie | zgłoszenie SD-Z2 nie jest wymagane (art. 4a ust. 4 pkt 2), ale przy pieniądzach ponad 36 120 zł nadal musisz udokumentować ich otrzymanie przelewem lub przekazem pocztowym (art. 4a ust. 1 pkt 2); płacisz taksę notarialną |
W zwykłej umowie pisemnej warto zapisać: dane stron i stopień pokrewieństwa, kwotę, sposób przekazania (przelew z rachunku nr… na rachunek nr…), datę oraz – jeśli to istotne – do czyjego majątku ma wejść darowizna. W tytule przelewu wpisz np. „darowizna od ojca dla syna”.
Koszt aktu notarialnego. Taksę notarialną liczy się od wartości darowizny. Od 5 listopada 2026 r. obowiązują nowe stawki maksymalne (Dz.U. 2026 poz. 1370) – zobacz taksa notarialna 2026 – tabela.
Darowizna a spadek i zachowek
- Darowizna od rodzica może podlegać zaliczeniu na schedę spadkową i do obliczenia zachowku dla pozostałych spadkobierców. O tym, jak to działa, piszemy w artykule spadek – jak dziedziczysz po bliskich. Orientacyjną kwotę policzysz w kalkulatorze zachowku.
- Darczyńca może odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności (art. 898 KC) w ciągu roku od dowiedzenia się o niej (art. 899 § 3 KC). Odwołanie składa się na piśmie (art. 900 KC).
- Jeśli darczyńca po wykonaniu darowizny popadnie w niedostatek, obdarowany musi mu pomóc w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia (art. 897 KC).
Krok po kroku – darowizna 100 000 zł od rodzica
- Spiszcie umowę darowizny (zwykła forma pisemna wystarczy) w dwóch egzemplarzach.
- Rodzic robi przelew na konto dziecka z tytułem „darowizna”.
- Dziecko w ciągu 6 miesięcy od dnia wpływu składa SD-Z2 w urzędzie skarbowym właściwym dla swojego miejsca zamieszkania (lub elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy). Zachowaj potwierdzenie złożenia.
- Przechowuj umowę, potwierdzenie przelewu i SD-Z2 przez lata. Przydadzą się, jeśli urząd zapyta o źródło pieniędzy, np. przy zakupie mieszkania.
FAQ
Rodzice dali mi po 20 000 zł każde. Muszę składać SD-Z2?
Każdy rodzic to osobny darczyńca z osobnym limitem 36 120 zł z 5 lat. Jeśli to jedyne darowizny od nich w tym okresie, nie przekraczasz limitu i nie musisz zgłaszać darowizny ani dokumentować jej przelewem.
Czy babcia może dać wnuczce pieniądze w gotówce?
Do 36 120 zł (licząc 5 lat wstecz) – tak, bez zgłoszenia. Powyżej tej kwoty zwolnienie wymaga dowodu przekazania na rachunek albo przekazem pocztowym. Gotówka wręczona do ręki takim dowodem nie jest.
Partner, z którym nie mam ślubu, chce mi dać 50 000 zł na wkład własny.
Partner bez ślubu należy do III grupy: kwota wolna to 5 733 zł, a podatek od 50 000 zł wyniesie ok. 7 434 zł. Rozwiązania prawne (np. wspólny zakup, pożyczka) mają inne skutki – warto je omówić z doradcą przed przelewem.
Źródła
- Ustawa z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn, t.j. Dz.U. 2026 poz. 478 – art. 4 ust. 1 pkt 3a i 5, art. 4 ust. 4, art. 4a, 6, 9, 14, 15, 17a.
- Ustawa z 25.07.2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn, Dz.U. 2025 poz. 1064 – nowe brzmienie art. 4a ust. 1 pkt 2, w życiu od 20.08.2025 r.
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 – art. 888–900.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, t.j. Dz.U. 2026 poz. 236 – art. 33 pkt 2.
- Formularz SD-Z2 (podatki.gov.pl); składanie przez e-Urząd Skarbowy (e-Deklaracje) i właściwość urzędu – według poradnika ifirma.pl.
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 28.06.2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, Dz.U. 2023 poz. 1226 – § 2: skale podatkowe z progami 11 833 i 23 665 zł.
- Przykłady podatku: obliczenia własne według skali z rozporządzenia Dz.U. 2023 poz. 1226.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Stan prawny na 28.10.2026 r. – w konkretnej sprawie skonsultuj się z doradcą podatkowym, adwokatem lub radcą prawnym albo zapytaj Krajową Informację Skarbową.