Nakaz zapłaty to orzeczenie, które sąd wydaje bez rozprawy, na posiedzeniu niejawnym, wyłącznie na podstawie pozwu (art. 480⁴ § 1 KPC). Sąd nie wysłuchał Twojej wersji, dlatego ustawa daje Ci krótki czas na reakcję. Jeżeli go przegapisz, nakaz ma skutki prawomocnego wyroku (art. 480² § 4 KPC) i po nadaniu klauzuli wykonalności wierzyciel może skierować sprawę do komornika.
Ten tekst jest dla osoby, która nakaz dostała. Jeśli to Ty chcesz pozwać dłużnika, zacznij od artykułów jak złożyć pozew krok po kroku i windykacja należności.
Najpierw sprawdź, jaki to nakaz
Na nakazie jest nazwa postępowania i pouczenie. Od tego zależy nazwa środka, opłata i wymagania.
| Postępowanie upominawcze | Postępowanie nakazowe | Elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU) | |
|---|---|---|---|
| Kto wydaje | sąd rejonowy albo okręgowy | sąd rejonowy albo okręgowy | Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie, VI Wydział Cywilny (e-Sąd) |
| Na jakiej podstawie | twierdzenia pozwu o roszczenie pieniężne (art. 480¹, 499 KPC) | dokumenty: urzędowy, zaakceptowany rachunek, uznanie długu, weksel, czek, faktura w transakcji handlowej (art. 485) | pozew elektroniczny, dowody tylko wskazane, nie dołączone (art. 505³²) |
| Środek obrony | sprzeciw (art. 505) | zarzuty (art. 493) | sprzeciw (art. 505²⁸ w zw. z art. 505) |
| Termin | 2 tygodnie od doręczenia w kraju (art. 480² § 2 pkt 1) | miesiąc od doręczenia w Polsce i innym kraju UE (art. 480² § 2 pkt 3) | 2 tygodnie od doręczenia (art. 505²⁸ w zw. z art. 480² § 2 pkt 1) |
| Opłata od środka | 0 zł (ustawa nie przewiduje opłaty od tego sprzeciwu) | 3/4 opłaty od pozwu; konsument maks. 750 zł (art. 19 ust. 4 UKSC) | 0 zł |
| Skutek wniesienia | nakaz traci moc w zaskarżonej części, sprawa toczy się dalej przed sądem (art. 505 § 2, art. 480¹ § 2) | nakaz nie traci mocy; sąd wydaje wyrok, którym go utrzymuje albo uchyla (art. 493 § 4) | sąd umarza postępowanie w zaskarżonej części (art. 505³⁶) |
Uwaga na różne terminy. W postępowaniu upominawczym miesiąc przysługuje tylko przy doręczeniu w innym kraju UE (art. 480² § 2 pkt 2). W nakazowym przepis mówi o doręczeniu „na terytorium Unii Europejskiej”, a więc także w Polsce – stąd miesiąc na zarzuty (art. 480² § 2 pkt 3). Przy doręczeniu poza UE termin wynosi 3 miesiące (pkt 4). Część starszych poradników podaje 2 tygodnie także na zarzuty – to stan sprzed nowelizacji KPC z 11.08.2021 r. (Dz.U. 2021 poz. 1655), która od 24.09.2021 r. wydłużyła ten termin do miesiąca. Termin jest zawsze wpisany w nakazie i w pouczeniu; jeśli masz wątpliwość, nie czekaj do ostatniego dnia.
Sprzeciw w postępowaniu upominawczym
Sprzeciw wnosisz do sądu, który wydał nakaz (art. 480³ § 1 KPC). W piśmie wskaż, czy zaskarżasz nakaz w całości, czy w części, i przedstaw zarzuty. Zarzuty formalne (np. niewłaściwość sądu, zapis na sąd polubowny) trzeba zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, inaczej przepadają (art. 480³ § 2).
Sprzeciw jest Twoją pierwszą odpowiedzią na pozew. Podaj w nim:
- czego nie uznajesz i dlaczego (np. zapłaciłem, nie zawierałem umowy, kwota jest zawyżona, usługa była wadliwa);
- dowody: potwierdzenia przelewów, korespondencję, umowę, reklamacje, świadków;
- zarzut przedawnienia, jeśli dług jest stary (patrz niżej);
- wniosek o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów.
Nie odkładaj argumentów „na rozprawę”. Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym po wniesieniu sprzeciwu, jeśli uzna, że rozprawa nie jest konieczna (art. 148¹ § 1 KPC), a twierdzenia i dowody zgłoszone zbyt późno mogą zostać pominięte (art. 205¹² KPC). Jeśli chcesz rozprawy, napisz o tym wprost w sprzeciwie (art. 148¹ § 3).
Zarzuty w postępowaniu nakazowym
Nakaz nakazowy wydaje się na podstawie dokumentów, dlatego obrona jest trudniejsza:
- nakaz od chwili wydania jest tytułem zabezpieczenia, wykonalnym bez klauzuli – wierzyciel może od razu żądać zabezpieczenia przez komornika (art. 492 § 1 KPC);
- nakaz z weksla lub czeku staje się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zapłaty; po wniesieniu zarzutów możesz wnosić o wstrzymanie wykonania (art. 492 § 3);
- w zarzutach musisz wymienić fakty i dowody na każdy z nich (art. 493 § 2);
- po zarzutach nie można wnieść powództwa wzajemnego (art. 493 § 3 pkt 2).
Opłata. Od zarzutów pobiera się trzy czwarte opłaty od pozwu, a od konsumenta najwyżej 750 zł (art. 19 ust. 4 UKSC). Przykład: dług 40 000 zł → pełna opłata 5% to 2 000 zł; powód zapłacił 1/4, czyli 500 zł; zarzuty przedsiębiorcy kosztują 1 500 zł, a konsumenta 750 zł. Nieopłacone zarzuty sąd odrzuca, jeśli nie uzupełnisz opłaty po wezwaniu (art. 480³ § 3). Gdy nie stać Cię na opłatę, złóż razem z zarzutami wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Opłaty policzysz w kalkulatorze opłat sądowych, a więcej o progach piszemy w artykule opłaty sądowe 2026.
Nakaz z e-Sądu (EPU)
E-Sąd to elektroniczne postępowanie upominawcze dla roszczeń pieniężnych. Najważniejsze zasady:
- w EPU można dochodzić tylko roszczeń, które stały się wymagalne w ciągu 3 lat przed wniesieniem pozwu (art. 505²⁹ᵃ KPC);
- powód nie dołącza dowodów, tylko je wskazuje (art. 505³²); Ty też nie dołączasz dowodów do sprzeciwu (art. 505³⁵);
- sprzeciw możesz wnieść przez system e-Sądu (e-sad.gov.pl) albo na piśmie; jeśli raz wybierzesz drogę elektroniczną, dalsze pisma w tej sprawie składasz już tylko elektronicznie (art. 505³¹ § 2). Według e-Sądu sprzeciw wysłany e-mailem albo przez ePUAP nie wywołuje skutków prawnych;
- wystarczy, że wskażesz, że nie zgadzasz się z nakazem i dlaczego – szczegółową obronę przedstawisz, jeśli powód wniesie nowy pozew.
Co się dzieje po sprzeciwie? Zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów sąd umarza postępowanie w zakresie, w jakim nakaz utracił moc (art. 505³⁶). Dawniej sprawa była przekazywana do sądu właściwości ogólnej; zmieniła to nowelizacja KPC z 2019 r., więc starsze poradniki bywają nieaktualne. Po umorzeniu każda strona ponosi swoje koszty (art. 505³⁷ § 1). Jeśli wierzyciel w ciągu 3 miesięcy od wydania postanowienia o umorzeniu wniesie zwykły pozew o to samo, skutki wytoczenia powództwa – w tym przerwanie przedawnienia – liczą się od dnia pozwu w EPU (art. 505³⁷ § 2). Spodziewaj się więc nowego pozwu, tym razem do zwykłego sądu – najczęściej właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania.
Nie odebrałem listu z sądu – co dalej?
Podwójne awizo. Gdy listonosz nie zastanie adresata, zostawia zawiadomienie; pismo czeka 7 dni, a po bezskutecznym upływie tego terminu zawiadomienie się powtarza (art. 139 § 1 KPC). Odmowa przyjęcia pisma oznacza doręczenie (art. 139 § 2).
Doręczenie przez komornika (art. 139¹ KPC). Jeżeli pozwany – osoba fizyczna – nie odebrał pozwu ani orzeczenia wymagającego obrony, a wcześniej nic mu w sprawie skutecznie nie doręczono, sąd zobowiązuje powoda do doręczenia pisma przez komornika. Powód ma na to 2 miesiące; może też złożyć dowód na piśmie, że pozwany mieszka pod wskazanym adresem – wtedy pismo awizowane uznaje się za doręczone, a późniejsze doręczenie przez komornika nie otwiera terminów na nowo (art. 139¹ § 2–3). Od 1 lipca 2023 r. (nowelizacja KPC, Dz.U. 2023 poz. 614) przepis obejmuje też orzeczenia, w tym nakaz zapłaty, ale nie stosuje się go, gdy mimo nieodebrania korespondencji aktualność adresu nie budzi wątpliwości (art. 139¹ § 1¹).
W EPU zasady są inne. Przepisu o doręczeniu komorniczym nie stosuje się w e-Sądzie (art. 505²⁹ § 1). Nakaz awizowany dwukrotnie uznaje się za doręczony, jeśli adres zgadza się z adresem w rejestrze PESEL; w przeciwnym razie sąd uchyla nakaz i umarza postępowanie, chyba że powód usunie przeszkodę w doręczeniu (art. 505³⁴). Dlatego nieaktualny adres w PESEL może sprawić, że o nakazie dowiesz się dopiero od komornika.
Termin minął – co możesz zrobić
- Wniosek o przywrócenie terminu – jeśli nie wniosłeś sprzeciwu lub zarzutów bez swojej winy (np. szpital, wyjazd służbowy udokumentowany, błędne doręczenie). Składasz go w ciągu tygodnia od ustania przyczyny, uprawdopodabniasz okoliczności i jednocześnie wnosisz sprzeciw lub zarzuty (art. 168–169 KPC). Po upływie roku przywrócenie jest możliwe tylko w wyjątkowych wypadkach (art. 169 § 4).
- Kwestionowanie doręczenia – jeśli nakaz wysłano na adres, pod którym nie mieszkałeś, możesz wykazać, że doręczenie było wadliwe, a termin w ogóle nie zaczął biec. Wtedy wnosisz sprzeciw lub zarzuty wraz z wyjaśnieniem i dowodami (np. umowa najmu innego mieszkania, meldunek, zaświadczenie pracodawcy).
- Skarga o wznowienie postępowania – gdy wskutek naruszenia przepisów zostałeś pozbawiony możności działania (art. 401 pkt 2 KPC); termin 3 miesiące od dowiedzenia się o orzeczeniu (art. 407 § 1).
- Powództwo przeciwegzekucyjne – gdy po powstaniu tytułu nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło, np. zapłaciłeś (art. 840 § 1 pkt 2 KPC).
W praktyce pierwsze dwa kroki trzeba zrobić szybko i równolegle, dlatego warto od razu skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym, a przy niskich dochodach – skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej.
Przedawnienie jako zarzut
Wiele nakazów dotyczy starych długów kupionych przez firmy windykacyjne. Podstawowe terminy przedawnienia z art. 118 KC to 6 lat, a 3 lata dla świadczeń okresowych i roszczeń związanych z działalnością gospodarczą; koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin jest krótszy niż 2 lata. Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem, w tym nakazem bez sprzeciwu, przedawnia się z upływem 6 lat (art. 125 § 1 KC).
- Po upływie przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia od konsumenta (art. 117 § 2¹ KC). Mimo to podnieś zarzut przedawnienia wprost w sprzeciwie lub zarzutach i wskaż daty – nie licz na to, że sąd sam to zauważy.
- Sąd może wyjątkowo nie uwzględnić przedawnienia wobec konsumenta, jeśli wymagają tego względy słuszności (art. 117¹ KC).
- Przedsiębiorca musi podnieść zarzut przedawnienia sam (art. 117 § 2 KC).
- Uznanie długu, np. wniosek o rozłożenie na raty, przerywa bieg przedawnienia – uważaj, co podpisujesz w rozmowie z windykatorem.
Terminy i daty sprawdzisz w kalkulatorze przedawnienia oraz w przewodniku przedawnienie roszczeń.
Lista kontrolna po otrzymaniu nakazu
- Zapisz datę doręczenia i policz termin z pouczenia: 2 tygodnie na sprzeciw albo miesiąc na zarzuty.
- Sprawdź rodzaj postępowania: upominawcze, nakazowe czy EPU.
- Przeczytaj pozew: kto pozywa, za co, od kiedy dług jest wymagalny, czy wierzyciel kupił dług (cesja).
- Zbierz dowody: przelewy, umowy, reklamacje, korespondencję.
- Napisz sprzeciw lub zarzuty z argumentami i dowodami; przy zarzutach dołącz opłatę albo wniosek o zwolnienie od kosztów.
- Wyślij listem poleconym (nadanie w polskiej placówce operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne jest równoznaczne z wniesieniem pisma do sądu, art. 165 § 2 KPC) albo złóż w biurze podawczym; w EPU możesz przez e-Sąd.
- Zachowaj potwierdzenie nadania i kopię pisma.
FAQ
Czy po wniesieniu sprzeciwu komornik może zająć mi konto?
Nakaz w postępowaniu upominawczym i w EPU nie jest wykonalny, dopóki się nie uprawomocni, a sprzeciw powoduje utratę jego mocy. Inaczej jest w postępowaniu nakazowym: nakaz od chwili wydania jest tytułem zabezpieczenia, więc wierzyciel może uzyskać zabezpieczenie mimo zarzutów (art. 492 § 1 KPC).
Czy mogę wnieść sprzeciw tylko co do części kwoty?
Tak. W sprzeciwie lub zarzutach wskazujesz, czy zaskarżasz nakaz w całości, czy w części (art. 480³ § 2 KPC). W części niezaskarżonej nakaz stanie się prawomocny.
Spłaciłem dług po otrzymaniu nakazu. Czy muszę coś robić?
Jeśli jesteś jeszcze w terminie, wnieś sprzeciw lub zarzuty i dołącz dowód zapłaty – inaczej nakaz uprawomocni się z kosztami. Jeżeli nakaz jest już prawomocny, a zapłata nastąpiła później, rozważ powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 § 1 pkt 2 KPC).
Źródła
- Kodeks postępowania cywilnego, t.j. Dz.U. 2026 poz. 468 – art. 139–139², 148¹, 165, 168–169, 205¹², 401, 407, 480¹–505, 505²⁸–505³⁹, 840.
- Ustawa z 11.08.2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2021 poz. 1655 – art. 1 pkt 2 (nowe brzmienie art. 480² § 2), art. 9 (wejście w życie po 14 dniach od ogłoszenia 9.09.2021 r.).
- Ustawa z 9.03.2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2023 poz. 614 – art. 1 pkt 19 (nowe brzmienie art. 139¹), art. 31 (wejście w życie po 3 miesiącach od ogłoszenia 31.03.2023 r.).
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228 – art. 13, 19.
- Kodeks cywilny, t.j. Dz.U. 2026 poz. 795 – art. 117–118, 125.
- standardyprawa.pl – art. 139¹ KPC z brzmieniem sprzed 1.07.2023 r.
- e-Sąd – Elektroniczne Postępowanie Upominawcze
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na 27.10.2026 r. – w konkretnej sprawie skonsultuj się z adwokatem lub radcą prawnym.